Caput IV.
1040D
Habitum transferre. Idem est ac si diceret, habitum transferre, ita demum habitus probrum est, atqui vestimentum vestimenti probrum non est,
sed hominis. Salm.
Habitum transferre ita demum culpae prope
1040B Cultus probrum
Fran. culae prope
Saml.
est, si non consuetudo, sed natura mutetur. Sat refert inter honorem temporis et relligionem.
1040D
Det consuetudo fidem tempori. Praeclare haec restituit Salmasius ad sensum et manum Tertulliani. Sane debet consuetudo fidem tempori, cum ipsa nihil sit
aliud quam temporis usus diuturni. Ita qui consuetudinem mutat, tempus tantum spernit. At natura fidem debet Deo, nempe auctori
suo; naturam enim
1041C condidit Deus, impressa est naturae manuum divinarum majestas. Homo ipse est portio principalissima naturae. Ipsa igitur
hominis natura fidem Deo conditori suo debet. Si fidem fallit, si naturam suam viri sui effoeminatione, aut alio quovis plagio
violat fraudatve, tum vero naturae ac divinae majestatis reus est. Rig.
Det
1040B Religionem Dei
edd. vet.
consuetudo fidem tempori, natura Deo. Naturam itaque
1041A concussit Larissaeus heros in virginem mutando: ille ferarum medullis educatus,
1041C
Unde et nominis concilium. Unde sibi nomen adscivit et conciliavit. Rig.
unde et nominis concilium, quandoquidem labiis vacuerat ab uberum gustu; ille
1041C
Apud rupicem et sylvicolam. Rupex non a rupibus, nam prima corripitur sed a Graeco ῥύπαξ, incultus,
1041D sic petrones a petris. Salm.
apud rupicem, et sylvicolam, et
1041D
Monstrum eruditorem. Hoc est, monstrosum praeceptorem sive doctorem. Chironem significat, ex equo et homine Centaurum. Rig.
monstrum eruditorem scrupea schola eruditus. Feras, si in puero matris sollicitudinem patiens, certe
1041D
Jam histriculus. In Glossis
histriculus, et
hirticulus. δασύπρωκτος. Rig.
jam histriculus
1041C Ustriculas
Fran.
, certe jam virum alicui
1041D
Clanculus functus. Clanculum. Rig.
clanculus
1041C Alicujus clanculo
Fran.
functus, adhuc sustinet
1041D
Stolam fundere. Id est stola fusiore uti. Salm.
stolam fundere, comam struere, cutem fingere, speculum consulere, collum demulcere, aurem quoque foratu effoeminatus, quod
illi apud Sigaeum
1041D
Strongyla, στρογγύλη, statua in clypeo expresso cum thorace vultu. Inde est quod apud nos etiam plebecula usurpat,
La trogne d'an tel. Rig.
strongyla
1041C Statua
Fran.
servat. Plane postea miles est: necessitas enim reddidit sexum. De praelio sonuerat, nec arma longe. Ipsum, inquit, ferrum
virum attrahit. Caeterum si post incentivum quoque puellam perseverasset, potuit et nubere. Ecce
1041B itaque mutatio, monstrum equidem geminum, de viro foemina, mox de foemina vir, quando neque veritas negari debuisset, neque
fallacia confiteri. Uterque habitus mutandi malus: alter adversus naturam, alter contra salutem. Turpius adhuc libido virum
cultu transfiguravit, quam aliqua materna formido, tametsi adoratur a vobis qui potius erubescendus est, scytalosagitti pelliger
ille, qui totam epitheti sui sortem cum muliebricultu compensavit. Tantum Lydiae clanculariae licuit, ut Hercules in Omphale,
et Omphale in Hercule prostitueretur. Ubi Diomedes, et cruenta praesepia? ubi Busiris et bustuaria altaria? ubi Geryon ter
unus? Cerebris adhuc eorum clava foetere malebat, cum unguentis offunderetur. Vetus jam Hydrae
1042A Centaurorumque sanguis in sagitis
1041D
Pumice speculi excludebatur. Scio specula olim de argento atque aere fieri vulgo solita, quae pumice tergeri, polirique recte possunt; sed non video quid
similitudinis sit inter speculum et sagittas. Salm.
pumice speculi excludebatur, insultante luxuria, ut post monstra transfixa coronam forsitan suerent. Ne sobriae mulieris
quidem aut viraginis alicujus scapulae, sub exuvias bestiae tantae introire potuissent, nisi diu mollitas, et evigoratas,
et exeduratas
1041C Exodoratas
Fran.
, quod apud Omphalem balsamo aut telino spero factum. Credo et jubas pectinem passas. Ne cervicem enervem inureret
1041D
Sciria leonina. σκίῤῥία, σκληρώτης, pellis leonina, quae minime subacta est, sed crudo gestatu exarefacta inhorruit. Rig.
sciria
1041C Stiria
Fran. ciria
Seml.
leonina, hiatus crinibus infarsus,
1041D
Genuini inter antias adumbrati. Antiae sunt comae διὰ τῶν κροπάφον κρεμάμεναι, seu ut gloss. aliud habet τρὶχες
1042C μεταξὺ τῶν κεράτων τῶν βοῶν. Didici autem a Salmasio comas alias esse τὰς ὐπὲρ τὸ μέτωπον quae capronae dicuntur, alias
ἐπὶ πλαγίου quae antiae et remulsae ac antependulae Apuleio, alias denique κατόπιν nutritas fuisse. Le Pr.
genuini inter antias adumbrati
1042C Genuinos i. a. adumbratos
Fran.
. Tota oris contumelia mugiret, si posset: Nemea certe, si quis loci genius, ingemebat: tunc enim se circumspexit leonem perdidisse.
Qualis ille Hercules in serico Omphales fuerit, jam Omphale in Herculis scorto designata descripsit. Sed et qui
1042C
Ante Tirynthium. Auctor certe Hercules gymnicorum certaminum: sed ille vi, non arte pugillabat et luctabatur; hinc vires corporis, et genitivum
robur, non artem ejus in certaminibus veteres commendarunt. Salm.
ante Tirynthium accesserat
1042B pugil Cleomachus, post Olympiae cum incredibili mutatu
1042C
De masculo fluxisset. Pugilem significat in muliebris
1042D patientiae mollitiem solutum, unguento delibutum, vestitu affluentem. Rig.
de masculo fluxisset, intra cutem caesus et ultra, inter fullones jam Novianos coronandus, meritoque mimographo Lentulo in
Catinensibus commemoratus, utique sicut
1042D
Vestigia cestuum viriis occupavit. Loco cestuum armillas induit brachiis. Rig.
vestigia
1042C Fastigia
Fran.
cestuum viriis
1042C Viriosa
Fran.
occupavit, ita et
1042D
Endromidis solocem. Endromidem solocem, soloci, hoc est, rudi et crasso filo contextam. Rig.
endromidis solocem aliqua
1042D
Multicia synthesis. Dicuntur etiam multicia, vestes quaelibet molles, delicatae, ac pellucidae, ut solent esse foeminarum. Quod satis innuunt
illa Juvenalis,
. . . . . . . Sed quid
Non facient alii, cum tu multicia sumas,
Cretice?
Et in VI:
Humida suspectis referens multitia rugis.
Rig.
multicia synthesi extrusit
1042C Extruxit
Fran.
. Physconem et Sardanapalum tacendum est, qui nisi insignes libidinum, alias reges nemo nosset. Tacendum autem, ne quid et
illi de Caesaribus quibusdam vestris obmussitent, pariter propudiosis: ne caninae
1042C Nec magnae
Fran.
forte constantiae mandatum sit, impuriorem Physcone, et molliorem Sardanapalo Caesarem designare, et quidem
1042D
Subneronem. Domitianum, qui portio Neronis dicitur, Apolog. col 293. Subnero, ut Submarius, Cic. X, ep. 1. Rig. —
Subneronem. Hoc est qui ad Neronem proxime accederet, Domitianus enim sui temporis Nero dictus. Sic Tull. ep. 1, lib. X, ad Attic. Sumbarium
dixit pro homine sua crudelitate Marium adaequante. Le Pr.
Subneronem. Nec tepidior vis vanae quoque gloriae mutandis
1043A induviis, et jam viro salvo. Calor est omnis affectus: verum cum in affectationem flabellatur, jam de incendio gloriae ardor
est. Habes igitur ex isto fomite aestuantem magnum regem, sola gloria minorem. Vicerat Medicam gentem, et victus est Medica
veste. Triumphalem
1043C
Cataphracten amolitus in captiva sarabara decessit. Detracto sibi cataphracte in quo triumphaverat, de fastigio illo decessit, ac pene subegit sese, cum induit captiva sarabara.
Ea sunt vestimenta barbarorum, quos ille praelio superaverat, caeseratque. Le Pr.
cataphracten amolitus,
1043C
In captiva sarabara decessit. Annon ridiculi sunt interpretes, qui Alexandrum in suis braceis decessisse volunt? Ita enim hoc verbum
decessit acceperunt, quasi in sarabaris suis mortuus sit. Salm. —
In captiva sarabara Putarem hic legendum
saraballa, locus enim Danielis III, habet saraballim , hoc est chlamydes fert vel pallia. Le Pr.
in captiva sarabara decessit: pectus squamarum signaculis disculptum, textu pellucido tegendo nudavit, et anhelum adhuc ab
opere belli, ut mollius, ventilante serico extinxit. Non erat satis animi tumens Macedo, ni illum etiam vestis inflatior dejectasset.
Nisi quod et philosophi puto ipsi aliquid ejusmodi affectant. Audio enim in purpura philosophatum. Si philosophus in purpura,
1043C
Cur non et in baxa? Ipse lib. de Idololatria,
1043D pag. 108:
Soccus et baxa quotidie inaurantur. Rig. —Baxa genus calceamenti deaurati et muliebris. Salm.
cur non et in baxa? Tyrium
1043B Baxea tyria
Fran.
calciari nisi auro, minime graecatur.
1043B Dicet
1043C Nisi aurum minime graecatos decet
Fran.
, atquin alius et sericatus, et crepidam aeratus incessit? digne quidem, ut bacchantibus indumentis aliquid subtinniret, cymbalo
incessit. Quod si jam tunc locorum Diogenes de dolio latraret, non caenulentis pedibus, ut rhori platonici sciunt, sed omnino
totum Empedoclem
1043D
In adyta cloacinarum. In cloacas quarum praesides Cloacinae, tot igitur Cloacinae quot cloacae. At Venerem Cloacinam Plinius, non a cloacis quibus
praeesset, sed a cluendo, id est purgando denominatam asserit; hic autem ideo Afer Cloacinas dixit, non Cloacinam. Salm.
in adyta cloacinarum detulisset, ut qui se coelitem delirarat,
1043D
Sorores prius suas. Convenienter sane putido illi Deo Empedocli sorores putidissimas dedit Cloacinas deas. Rig.
sorores prius suas, dehinc homines deus
1044B Deas
Fran.
salutaret. Tales igitur habitus qui de natura et modestia transferunt, et acie figere, et
1043D
Digito destinare. Idem est quod directo digito aliquem monstrare ac denotare. Salm.
digito destinare, et nutu tradere merito sit. Prorsus si quis Menandrico fluxu delicatam vestem humi protrahat, audiat penes
se et comicus, qualem demens iste chlamydem disperdit?
1044A Enimvero jamdudum censoriae intentionis
1043D
Episcynio disperso. Supercilio minus adstricto contractoque, minus severo, quantum ad denotationem et increpationem. Rig.
episcynio disperso quantum denotatui, passivitas offert libertinos in equestribus
1043D
Subverbustos in liberalibus. Mastigias adhuc verberum quibus usti sunt vibicibus notatos, in liberalibus vestimentis videas, hoc est, hominum liberorum
vestibus indutos. Rig.
1044C ὁ μαστιγὶας seu στιγματίας, stigmaticus Tullio, stigmosus Plinio. Le Pr.
, subverbustos in liberalibus, dediticios in ingenuis, rupices in urbanis, scurras in forensibus, paganos in militaribus:
vespillo, leno, lanista tecum vestiuntur. Converte et ad foeminas, habes spectare quod Caecina Severus graviter senatui impressit,
matronas sine stola in publico. Denique
1044C
Lentuli auguris consultis. Gn. Lentulus augur cum Publ. Lentulo primum, iterum cum M. Crasso consul fuit Augusti tempore: ejus consulti quod de matronarum
habitu sub eo factum est, nulla mentio apud Senecam et Suetonium qui de eo locuti sunt. Merc.
Lentuli auguris consultis, quae ita sese exauctorasset,
1044C
Pro stupro erat poena. Tam foedae exauctorationi eadem poena, quae stupro. Rig.
pro stupro erat poena: quoniam quidem indices custodesque dignitatis habitus, ut lenocinii factitandi impedimenta, sedulo
quaedam desuefecerant. At nunc in semetipsas lenocinando, quo planius adeantur,
1044C
Et stolam et supparum, etc. Turnebus crepidulam legit, sed magis placet vulgata lectio. Nam crepitulum Festo significat ornamentum capitis, quod
in capitis motu crepitum facit. Caliendrum, inquit, Turnebus, operimentum capitis significat a graeco καγγανον;
1044D usurpatum etiam Arnobio lib. VI adv. gentes. Pam.
et stolam, et supparum, et crepidulam, et caliendrum, ipsas quoque jam lecticas,
1044B et sellas, queis in publico quoque domestice ac secrete habebantur, ejeravere. Sed alius extinguit sua lumina, alius non
sua accendit. Aspice lupas popularium libidinum nundinas,
1044D
Ipsas quoque fictrices. Fictricem adjungit lupae, lenam meretrici. Fictrix, simulatrix, quae conciliando amori exitiove cerea simulacra fingit, venefica,
lena. Rig.
ipsas quoque fictrices, et si praestat oculos abducere ab ejusmodi propudiis occisae in publico castitatis, aspice tamen
1044D
Vel sublimis. Oculis scilicet transversum tuentibus. Rig.
vel sublimis, jam matronas videbis. Et cum latrinarum antistes sericum ventilat, et
1044D
Immundiorem loco cervicem monilibus consolatur. Cervices suas infelici latrinae lavandae ministerio damnatas absurdissimi luxus impudentia consolatur. Rig.
immundiorem loco cervicem monilibus consolatur, et armillis quas ex virorum fortium donis ipsae quoque matronae temere usurpassent,
omnium pudendorum conscias manus inserit,
1044D
Impuro cruri purum, etc. Quoniam calcei apud Romanos cruris partem velabant, cothurni, unde Ovid. lib. III, de arte.
Pes malus in nivea semper celetur aluta.
Mullei autem calcei, alii perones erant, alii uncinati. qui magistratibus functi fuerant, gestabant mulleos, milites fulmentatos,
caeteri perones gerebant et calceos ὠμοβυρσινους. Le Pr.
impuro cruri purum aut mulleolum inducit calceum: cur istos non spectas, vel illos
1045A item habitus qui novitati suae stare relligionem menliuntur? cum ob cultum omnia candidatum, et
1045C
Ob notam vittae et privilegium galeri. Notae matronales, seu privilegia matronalia, vitta et galerus, et matronarum quidem Cereri initiatarum. Galerum autem intellige
candidum. Rig.
ob notam vittae, et privilegium galeri Cereri initiantur: cum ob diversam affectionem
1045C
Tenebricae vestis. Nigrae Rig.
tenebricae vestis, et
1045C
Tetrici supra caput velleris. Tetri, Bellona seu Minerva calceata furvis galeam formis. Ipse Tertull. de Testim. An. pag. 82. Rig.
tetrici supra caput velleris,
1045C
In Bellonae mentes fugantur. Mentem fugatur fanaticus, qui in aede Bellonae furore corripitur. Bellonarius, ὁ θεοφορούμενος. Rig. —Vulgo legitur in Bellonae
montes fugantur, et antequam prima Tertulliani prodiret editio nostra, sciebamus apud Augustinum in actis purgationis Caeciliani,
mentionem fieri montis Bellonae, juxta Carthaginem, quo nonnulli sese tunc in persecutione contulerant. Sed cum aut montes
Bellonae complures, aut Bellonarios in Bellonae montes fugatos fuisse nemo hactenus monstraverit; imo fanaticos vehementi
furore in fano Bellonae correptos,
1045D ideo Bellonarios dici auctores antiquissimi tradiderint, facile passi sumus persuaderi nobis, vulgatam lectionem hoc loco
defendi nullo modo posse, adeoque legendum, in Bellonae mentes fugantur. In Bellonae, scilicet fano, mentes fugantur, illi
nempe queis mens et ratio per furorem eripitur, eodemque modo, mentes fugari dicuntur, quomodo et ratio fugere, et mentes
vagari, alienari, moveri, praecipitari, agitari, et contrario sensu redire. Salmasio placet,
mentes fugantur, qua forma Graeci dicunt ἐξὶσταν δὲ φρενός. Mentes fugantur dixit Septimius, ut col. 1034. Campania erepta Pompeio. Le Pr.
in Bellonae, mentes
1045B Montes
Fran.
fugantur: cum
1045D
Latioris purpurae ambitio. Saturnum ambit et vestit latior purpura. Rig.
latioris purpurae ambitio, et
1045D
Galatici ruboris. Coccinei. Plinius,
Coccum Galatiae rubens granum. Rig.
galatici ruboris superjectio Saturnum commendat: cum ipsum hoc pallium morosius ordinatum, et
1045D
Crepidae graecatum. Crepidae graecatus, est crepida graecanica. Rig.
crepidae graecatum
1045B Cretatae graecatim
Fran.
Aesculapio adulantur. Quanto tunc magis arguas illud, et urgeas oculis, etsi jam simplicis et inaffectatae, tamen superstitionis
reum? Enimvero cum hanc primum sapientiam vestit, quae vanissimis superstitionibus renuit, tunc certissime pallium super omnes
exuvias et peplos augusta vestis superque omnes apices
1045B Apices et titulos
Seml.
et tutulos
1045D
Sacerdos suggestus. Sacerdotalis ornatus, sic
1046C Persius Sat. 1.
Ecce modo heroas sensus adferre docemus
Nugari solitos Graece,
hoc est, heroos, seu heroicos sensus. Rig.
sacerdos suggestus. Deduc oculos suadeo,
1045B rexerere habitum unius interim erroris tui renuntiatorem.
