Scholium.

Ostendit hic possibilitatem Sacramenti, declarando Deum posse creare in anima aliquem effectum invisibilem, per quem homo ordinaretur ad gloriam, et esset Dei amicus ; ad quem effectum significandum potuit Deus instituere aliquod signum, quod illud efficaciter repraesentaret, et esset Sacramentum. Pro cujus declaratione adducit signi definitionem, et praemissis ejus tribus divisionibus declarat quale exiliis sit Sacramentum, et ponitcongruitatem institutionis Sacramenti.

Respondeo ad quaestionem, declarando hic tria, quae sunt necessario videnda. Primo, est videndum de re significata per Sacramentum, cui attribuenda est definitio. Secundo, videndum est si talis res posset habere definitionem. Tertio, an definitio illius rei importatae per Sacramentum, sit ista praedicta, quae est invisibilis gratiae, etc.

Circa primum, praemitto quod Deus potest aliquem effectum invisibilem creare in anima, per quem ordinetur homo ad salutem, et sit amicus Dei ; homo enim modo multis defectibus est subjugatus, quia enim homo ille, qui incidit in latrones, a rectitudine ordinis ad Deum potest multipliciter deviare, quia proni sunt sensus hominis ad malum ab adolescentia sua, ut scribi tur in Genes. cap. 5. ideo indiget aliquo beneficio Samaritani, et aliquo effectu invisibili per quem, et perveniat ad salutem, et acceptetur a Deo, ut amicus ejus. Ad istum ergo effectum invisibilem in anima significandum efficaciter, potest Deus instituere aliquod signum, quod illud efficaciter repraesentet, quia etiam nos hoc possumus. Nam et nos significantes voluntates nostras de aliquo esse firmas, et in aliquo firmari, statuimus et facimus signa, quae illas certitudinaliter et efficaciter repraesentant. Patet in sponsionibus, fidejussionibus, juramentis, et hujusmodi pactionibus. Non solum autem potest statuere hujusmodi signum, ut acceptetur sibi aliquis, sed congruebat ei talia signa instituere, ut homo lapsus in peccatum ignorantiae instruatur quoad intellectum, per visibilia credere et cognoscere invisibilia, et excitetur quoad effectum obliquata malitia ad devotius illum effectum invisibilis gratiae admittendum.

Istud autem sic a Deo institutum duo importat, scilicet respectum ad signatum quod signat, et ad fundamentum, in quo est respectus hujus signi. Unde signum dicitur respective ad aliquod signatum, ut pater ad filium ; et est etiam alicujus necessario ut fundamenti, sicut patet per ejus definitionem, quam Magister assignat in littera : Est, inquit, signum res aliqua, praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliquid aliud ex se faciens in cognitionem venire. Et cum signum hoc duo importet, vel necessario requirat, scilicet fundamentum et relationem, ex hoc sequitur quod ex parte utriusque potest distingui. Ex parte autem relationis, quam importat signum, distinguitur signum primo in signum naturale, quod naturaliter significat, et importat relationem realem ad signata ; tum etiam, in signum ad placitum tantum, et non naturale, quod importat relationem rationis, ut sunt voces et nutus Monachorum, quia ista possunt significare alia, sicut ista, si placeret institutionibus, etc.

Alia est divisio signi in signum, quod semper habet suum signatum secum, quantum est ex parte sui, et tale signum est verum et efficax, sicut eclipsis est signum efficax interpositionis terrae inter Solem et Lunam ; et ita est similiter de aliis signis naturalibus. Aliud est signum, quod non habet suum signatum secum, cujusmodi signum est propositio quam proferimus, quia non est in potestate nostra quod tale signum, ut propositio, secum habeat rem quam significat, et hoc signum non est semper verum, sed aliquando falsum.

Tertia etiam est divisio signi in signum rememorativum respectu prae teriti ; et in prognosticum respectu futuri ; et in signum demonstrativum respectu praesentis.

Ad propositum, dico quod signum institutum a Deo ad significandam gratiam, non est signum naturale, quia tale signum non posset esse verum quantum est ex parte sui, sine signato ex natura rei, quia oritur ex natura rerum ; sed gratiam Sacramentum non habet ut signatum ex natura rei, sed ex institutione. Nec est signum falsum, quia tunc, vel frustra statueretur, quia nullus illi signo crederet ; vel si credatur illi signo quod significet gratiam, et gratia non datur, nec correspondet signatum, ergo Deus illo signo deciperet homines. Est ergo signum verum habens secum semper quantum est ex parte sui suum signatum, ut gratiam quam significat ; aliquando tamen non habet secum id quod significat, ut gratiam invisibilem, quia aliquando tale signum potest adhibere nolenti, vel ficte antecedenti, ut Sacramentum Baptismi, et tunc non necessario habet secum quod signat propter impedimentum, non sui, quia quantum est ex se, semper habet secum gratiam invisibilem quam significat, sed propter impedimentum ipsius recipientis. Istud enim signum ita est verum et efficax, licet ad placitum, quod semper habet secum quod signat, et non quod quandoque non inest, sed semper quod inest quantum est ex se; et ideo signanter dicitur in ejus definitione, quod praeter speciem, quam ingerit sensibus, hoc signum, aliquid aliud facit quantum est ex se in cognitionem venire, et est efficax signum ad actionem, quia quae signa non sunt activa, non sunt Sacramenta ; unde quantum est ex se, est signum verum, et non aequivocum respectu gratiae, si sit dispositio, vel non indispositio in recipiente Sacramentum, vel istud signum. Nec est etiam signum rememorativum, vel prognosticum, quia illa sunt quantum est ex se, sine illo, quod significant, signatum utriusque est non ens, sed est signum demonstrativum quantum ad tertium.

Quantum etiam ad suum fundamentum, potest signum multipliciter dividi. Potest enim hoc signum institui in uno sensibili unius sensus, ut in re visibili aut audibili, vel aliquo hujusmodi, sicut in suo fundamento, vel in pluribus sensibilibus multorum sensuum, vel in multis sensibilibus ejusdem sensus, ut oratio longa, in qua sunt multa sensibilia, et multae dictiones fundantes istam relationem importatam per hujusmodi signum, potest signum institui in uno sensibili, vel pluribus, ut dictum est.

Item, illa sensibilia plura vel unum, in quo instituitur Sacramentum, vel signum, vel habent convenientiam naturalem ad signandum ipsum signatum, cujusmodi sunt nomina Hebraea, imposita ab Adam, qui imposuit rebus secundum convenientias earum naturales ad res, ut creditur ; vel secundum convenientiam ad placitum, ut haec vox homo significat naturam humanam ad placitum nam naturaliter non plus rem unam, quam aliam significat ; et secundum hoc dico quod Deus Sacramentum instituit, ut esset signum ex instituente ad placitum, verum et efficax, et demonstrativum in uno sensibili et visibili, vel audibili, vel in pluribus habentibus similitudinem naturalem ad signatum, ut ablutio exterior, quae est Sacramentum Baptismi, et fit in aqua et verbis, significat ablutionem animae interiorem. Similiter in Eucharistia sensibilis panis exterior, qui naturaliter nutrit, significat animae nutritionem, et refectionem interiorem ; vel in uno sensibili non habente similitudinem naturalem ad signatum, ut patet in Matrimonio, ubi tantum sunt verba quae signant interiorem consensum animorum tantum ad placitum. Congruum ergo fuit Deum instituere aliquod signum sensibile, significans ex institutione veraciter et demonstrative gratiam invisibilem in uno sensibili, vel pluribus habente vel habentibus convenientiam naturalem, vel ad placitum cum ipso signato, et haec est descriptio et definitio Sacramenti data de re, quam significat hoc nomen Sacramentum. Dicitur autem magis visibilis forma quam audibilis, propter nobilitatem sensus visus ad omnes alios sensus, qui quodammodo est omnis sensus, sicut homo est quodammodo omnis creatura, propter naturalem convenientiam cum omnibus, et ideo ponitur in definitione Sacramenti loco omnium sensibilium.