SCHOLIUM II

Disputat an fruitio viae et patriae specie differant, et putat verisimilius quod sic, quia requirunt per se intellectiones specie distinctas, sive haec causent amorem, sive non; et supra quaest. 2. admittit quod sit partialiter, et id reliquit sub dubio in 2. d. 25. sed de hac distinctione specifica nihil asserit, ut patet hic ad tertium.

Secundo principaliter ostendo quod beatitudo non est in omni actu fruitionis, quia actus fruitionis, potest competere viatori, licet non habeat objectum praesens. Ratio enim fruitionis est in hoc, quod voluntas, inhaeret alicui objecto propter se, et hoc per velle, sive per amorem amicitiae, qui potest esse de objecto absente: beatitudo ergo non est in omni actu fruitionis.

Sed distinguunturne istae fruitiones specie, scilicet illa fruitio, quae est in via de Deo non viso, et illa quae est in patria? Videtur quod non, imo quod sint idem specie, quia impossibile est diversum actum specie produci ab eadem potentia, et ab eodem habitu, et circa idem objectum: sed potentia est eadem, et habitus scilicet charitatis, et objectum idem in utraque fruitione: igitur, etc.

Major probatur, quia ad actum beatificum, vel quemcumque alium, non concurrunt essentialiternisi tria, potentia, habitus et objectum. Similiter minor patet, quia idem habitus charitatis manet hic et in patria secundum Apostolorum 1. Cor. 13. igitur, etc.

Si dicatur quod istae frutiones sunt ejusdem speciei, tunc dicendum erit quod differunt secundum gradus intensionis et remissionis.

Sed istud videtur mihi absurdum dicere, quia gradus intensionis et remissionis et forma sunt certi et determinati. Accipio igitur gradum supremum possibilem viatoris, et gradum infimum comprehensoris, tunc arguo: Aut isti duo gradus, scilicet supremus fruitionis in via, et infimus fruitionis in patria, attingunt se, vel non ? Si attingunt se, tunc beata Virgo fuit beatior in via, quam Linus in patria. Si autem non attingunt se tales gradus, tunc potest addi aliquid illi gradui, qui non attingit alium, et in fine attinget illum, et sic in via poterit aliquis esse beatus, quod est falsum.

Similiter manifeste videtur sequi quod ex quo uterque gradus est ejusdem speciei, debet concedi quod uterque sit beatus, licet imperfectius est beatus unus altero.

Videtur igitur mihi esse dicendum quod istae fruitiones differunt specie, secundum gradus determinatos, ita quod gradus fruitionis circa A, dicantur gradus fruitionis in via: et gradus fruitionis ultra A, dicantur gradus fruitionis in patria.

Assignatur autem hic ratio secundum unam opinionem, cur istae fruitiones differant specie. Intellectio est aliqua causa voluntatis per se ad eliciendum actum suum; sed variata quacumque causa potest variari species in essentialiter ordinatis; licet enim aliquae causae ordinatae concurrant et aliquae non, tamen semper in essentialiter ordinatis quaecumque variatio causae facit differre specie effectus consequentes; sed si causae non dependent inter se essentialiter, tunc non faciunt differre effectus; sed fruitio, quae est hic in via, non dependet a visione, nec est ordo essentialis inter hanc fruitionem et visionem: fruitio vero, quae est in patria, dependet a visione, sicut ab aliqua causa per se fruitionis; igitur istae fruitiones differunt specie. Sed istud tenetur, quia ista fruitio, quae est hic, dependet a visione aenigmatica essentialiter, et alia non. Sequitur quod sunt fruitiones distinctae specie.

Dico hic quod sicut sensus communis et particularis differunt specie, ita appetitus et passiones consequentes differunt specie. Sic aliquo modo est in proposito de istis fruitionibus, quia alia approximatio specie est objecti quantum ad actum intellectionis manifestantis objectum voluntati hic in via, et alia ibi in patria, et diversa approximatio objecti ad voluntatem videtur sufficere ad diversitatem fruitionis in specie. Unde si ista fruitio, quae est hic, cresceret in infinitum ascendendo, cum semper esset infra speciem fruitionis hujus, nunquam esset aliquis beatus per talem fruitionem; nec e converso, si fruitio patriae decresceret inferius in infinitum, nunquam veniret ad gradum aliquem fruitionis in via, quia sunt gradus diversae speciei, et ita non possunt fieri non beati per quemcumque descensum.

Ad primum principale, quando dicitur quod non consistit in illo actu praecise, qui non distinguit beatum a non beato, concedo majorem, accipiendo fruitionem secundum eamdem speciem, quia non beatus non potest frui nisi fruitione alterius speciei a fruitione beatitudinis. Et tunc dico ad probationem minoris, quando dicitur quod frui est velle inhaerere bono propter se, etc. dico quod ista adhaesio vel approximatio ad objectum propter se est alterius speciei hic et ibi, et ideo nullus actus fruitionis est communis beato et non beato. Unde non sequitur quod si beatitudo non consistat in actu fruitionis unius, scilicet in via, quod non sit in actu alterius fruitionis, scilicet in patria.

Ad secundum, quando dicitur quod voluntas potest perfecte frui illo bono absque habitu charitatis, et tamen non potest esse beatus sine charitate, dicendum hic secundum duas opiniones, quarum una vult dicere quod sine charitate formaliter inhaerente non potesthaberi fruitio. De hoc dictum est in pri mo libro distinctione 17. quaest. 4. Se quitur enim quod si ista potentia, scilicet voluntas non est in esse supernaturali quantum ad actum primum per habitum charitatis informantem, nec erit in agere, sive in actu fruitionis in illo.

Alio modo potest dici, quod ex quo objectum est visum et sufficienter approximatum, videtur quod possit frui. Si enim voluntas potest frui objecto imperfecte approximat sine omni habitu charitatis, quando est sufficienter approximatum et visum, et tamen non sequitur quod voluntas ex hoc sit beata, quia non competit sibi fruitio correspondens proportionabiliter perfectae visioni, nam gradus, qui est beatitudinis, ut beatitudo, est ex perfecta visione, et ex perfecta charitate, in qua consistit perfecta fruitio, quae est beatitudo.

Ad aliud, quando dicitur a simili, quod ista inferiora secundum quid quietantur et beatificantur, scilicet in amore concupiscentiae, secundum quod delectantur in bono praesenti, dico quod non valet similitudo, ubi est unum solum tale; solus autem appetitus rationalis est liber, et ideo solus potest velle bonum alteri propter se, et non propter bonum volentis, ut dictum est supra. Unde dico quod argumentum concludit ad oppositum, quia si alii, vel aliae potentiae beatificantur secundum quid, igitur voluntas, ut sic beatificatur, et ut convenit cum eis, erit beata secundum quid, et hoc amore concupiscentiae et boni commodi. Si igitur voluntas sit beata simpliciter, non erit isto amore concupiscentiae beata; igitur erit beata simpliciter amore amicitiae, quod est propositum.

Ad aliud de tentione, quando dicitur quod est voluntatis, sicut actus spei, et quod pertinet ad beatitudinem, non autem ad fruitionem, dico quod non omne, quod succedit alicui, vel intellectui in via, erit de essentia beatitudinis, licet necessario requiratur ad beatitudinem. Unde sicut multa requiruntur ad integritatem alicujus, et tamen non omnia sunt de essentia ejus, ita est in proposito, et multo magis est verum hic de duobus actibus ejusdem potentiae, quam de duobus actibus diversarum potentiarum. Magis enim videtur unus actus ejusdem potentiae sufficere ad beatitudinem, qui succedit alteri actui ejusdem potentiae, puta fruitio patriae, quae succedit fruitioni viae, quam si talis actus succederet alicui alterius potentiae, sicut visio succedat fruitioni. Sed visio licet succedat fruitioni in patria, non tamen in ea consistit formaliter beatitudo; ergo minus in tentione, quae succedit fruitioni, cum sit actus ejusdem potentiae, scilicet voluntatis, consistit beatitudo formaliter.