0301B
Tractatus Victorini de Fabrica mundi. Commentarioli edendi his verbis rationem reddit Guil. Cavius in
Hist. Lit., t. I, p. 147: «Extat penes me Victorini
tractatus hactenus ineditus
de Fabrica Mundi, quem ex vetusto codice bibliothecae Lambethanae descripsit vir cl. Henricus Mauritius, S T. P. Domino archiepiscopo a sacris
domesticis, mecumque benigne communicavit. Et secunda jam vice ad finem ms. codicis recognovit vir doctissimus candidissimusque
Joannes Batteley, doctor theologus ejusdem archiepisocpi sacellanus. Quis fuerit hic Victorinus, in cod. ms. non dicitur.
Nostrum vero esse tum stylus,
0301C tum res ipsa aperte clamant, praesertim cum in eo Chiliastarum error manifeste defendatur, quem Victorinum nostrum fovisse
tradit Hieronymus (de Script. Ill., c. 18) . Videtur esse hic libellus ἀποσπασμάτιον quoddam ex
Comment. vel in Genesin, vel in
Apocalypsin decerptum, quod proinde tum propter venerandam antiquitatem, tum propter celerrimi martyris famam hic subjungam. Sic ergo
habet codex Lambethanus, vitiose quidem in nonnullis, quae sensum alicubi minus clarum reddunt. Conjecturas quasdam, quas
praedicti doctores subministrarunt, in marginem conjecimus.» Haec vir praestantissimus. Postea vero doctus illae novae editionis
Historiae Cavianae adornator, non tantum opusculum istud repetendum curavit, sed et aliud praeterea codicis Lambethani exemplum
accurate descriptum adjecit, addita notitia ejus, quae sequitur.» Codex hic ms. quem descripsit Henricus Mauritius, posteaque
recognovit Joannes Batteley, uterque Domino
0301D archiepiscopo Cant. a sacris domesticis, codex est mambranaceus in quarto bibliothecae Lambethanae,
0302B notatus ibidem, nº 90, vetustus sane, utpote qui 800, circiter annos habeat. Continet inter varios aliorum tractatus, hunc
Victorini de Fabrica Mundi a p. 71, qui sine alterius codicis ope emaculari satis non potest, quod in aliis etiam libris,
qui unico nituntur ms. codice, ut in Velleio Paterculo, Minucio, Arnobio, usu venit. Cum vero parum accurate descriptus antea
et recognitus fuerit, denuo ad fidem ms. codicis recognovit vir cl. J. Walker S. T. P. et annotatiunculas insuper criticas
in gratiam lectoris adjecit.» Accuratissimam autem postremam hanc recensionem fuisse mihi satis probavit ejusdem collatio
cum codice
0302C ms., quam rogatu meo instituere dignatus est vir de patrio sermone litterisque humanioribus optime meritus Henricus Joan.
Todd, qui domini archiepiscopi bibliothecam custodit. Ejusdem denique cl. Walkeri correctionibus, cujus merita in Ciceronem
per Joannem Davisium satis nota sunt, symbolam addere meam constitui, nimirum ut purior, si non defaecata, evaderet sancti
martyris oratio. Repetivit in tomo IV suae
Bibliothecae Patrum Gallandius Walkeri et apographum et notas, inque sectiones opusculum ipse divisit. Routh.
Et una cum animo meo conferenti. Particulam
et supplere ausus sum. Routh.
Velocitas fabricae istius haec est. Saltem verbo durius hoc est, haud tentandum tamen, cum tota oratio scabra sit et parum latina. Routh.
Conditione. Gloss. Vet.
Conditio, κατάστασις. Hoc quidem loco pro
creatione vox adhibita, saepius quod ecclesiasticos scriptores poni solita est pro
re creata.
0302D Routh.
Septimo . . . consecravit. Ms.
septimo quibus laborem
0303B
benedictione ::: consegravit, cum
c super
g scripto. Verba
quibus laborem, transfixa sunt lineola a recenti manu; ex vestigiis scripturae veteris sic restituo—septimo
quievit a labore et benedictione consecravit. Sic infra,
die septimo requievit ab omnibus operibus suis, et benedixit eum. Walker. —Si hae viri cl. correctiones in textum debeant recipi, ego quidem in
0303C ms. spatium relictum sit ante verbum
consecravit, addendum putarim
eum. Sed, ut verum dicam, longe recedere a litterarum ductu voces istae videntur, ut malim ego
quietus pro
quibus reponere, et
sua addere post
benedictione. Routh.
Incipit Tractatus Victorini, De Fabrica Mundi.
0301B
Cogitanti
0301B
Ms. Cogitante
Gall.
mihi,
0301B
Forte et
addend. Routh.
una cum animo meo conferenti, de fabrica mundi istius, in quo clausi tenemur, etiam velocitas fabricae istius haec est; sicut
in libro Moysis
0302B continetur, quem de conditione ipsius scripsit, qui Genesis appellatur. Totam molem istam, Deus sex diebus in ornamento
0301B
Forte Ornamentum
Routh.
majestatis suae expressit, septimo quibus
0302B
Forte Quietus
Routh.
benedictione
0302B
Forte suppl. Sua
Routh.
. . . consecravit. Idcirco igitur, quoniam septenario numero dierum et
0303A
0303C
Septimam . . . . . regionum. Ms.
septimam ad omnium septimarium regionum. Lego,
de hac septimana omnium septimanarum rationem metibor. Infra, qui extra
ordinem sepitmanae dispositionis excessurus est. Walkerus.
Virtutis diem in eam consummationem. Fortasse reponendum est,
virtutis divinae
consummationem. Habes infra ad p. 306, l. 2.
Deus—opera sua consummavit. Routh.
Conabor. Gallandius ait: «Walkerus legebat
conamur. Sed praecedentia
metibor—prout potuero—conabor legendum suadent. Sic infra § 6,
ut mens parva poterit, conabor ostendere.» In ms. quidem super litteram
o posteriorem in
conamor scripta est littera
u,
0303D non a Walkero addita seu reposita. Habet Cavii apographum
conabor. Routh.
Duodenario. Duodecinario ms. Correxerat Cavii apograph. Routh.
Requies—superduceret. Bene Walkerus
requietis pro
requies; Cavii apographum
superduceret praebet pro
superdoceret lectione ms. Routh.
Hac se—temperaretur. Hac se alterna vice labor
quietis refoveretur, Walkeri emendationes
ac sic, et
quiete noctis, commemoravi.
Ac sic habes infra ad p. 305, l. 6. Routh.
Majus et minus—nocti. Sic correxit Cavianum apographum pro, majus
ut minus ut alterum
praecessit diei alterum
noctis, et statim post,
caeteraque pro
citheraque, quod habet ms. Routh.
Et horas per stationes. In ms. legitur et
horis praestationes. Conjecturam, quae adposita erat ad Cavii marginem, recipi. Routh.
Dies Iiii
tetras, etc. Apud veteres christianos haberi sontae sunt stationes, nempe religiosus cultus
0304B atque jejunium, tam quarta feria, quae tetras vocabatur, quam sexta, parasceve dicta. Durabant autem istae ad usque horam
nonam, aut etiam ad vesperam; sed, re sic comparata, ut tempus producerentur,
jejunia non stationes vocabantur, prout infra auctor ait, p. 306, l. 5,
Hoc quoque die (sexto)—
aut stationem Deo, aut
jejunium facimus. Immo interdum, ut ostendit
0304C S. Victorinus, producebatur quartae feriae jejunium in crastinum, quae est
superpositio. Vid. not. supra ad S. Dionysii,
ep. ad Basilidem, vol. II, p. 419. Addendum
aut ante
usque ad vesperam. Routh.
Temporum tetradem. Monet delendum esse
temporum Walkerus, quod ex sequentibus huc advectum est. Reposuerat
tetradem pro
tetrade Cavii apographum. Routh.
Ex eá re. Ita praeclare, ait Walkerus, viri docti ad marg. Cavii pro
ex aere. Igitur hoc recepi. Routh.
Quatuor generationes populorum, ab Adam, etc. Quid in mente inter haec haberet Victorinus, haud capio, nisi quod tot sibi gentium origines in singulis istis quatuor
genealogiis invenerit. Routh.
Et quatuor animalia, etc. Scil. in
Apoc., IV, 6, 7, per quae quidem animalia vult signari quatuor evangelistas
Commentarius in Apocalyps., in
Biblioth. parisina patrum, t. I, p. 1249, Victorino huic nostro adscriptus. Atque artis picturae professores, dum evangelistarum
0304D pingebant effigies, animalia eadem quasi symbola sive signa juxta eos ponere soliti sunt. Immo Irenoeus, lib. III, c. 11,
gemina sectatus, quatuor tantum evangelia idcirco existere opportere, ostendere est conatus. Excideritne apud Victorinum vox
similia post
animalia, viso Joanne judices. Routh.
Euphrates. Homo. Legere vult Walkerus
et Euphrates.
Et Homo. Sed priori quidem loco particula superflua esset, etsi in altero haud respuenda. Mox
auctor pro
autor ex ms. monente cl. Toddio, edidi. Routh.
Tetrade ab impiis. Ms. hic et paulo infra
tetradem habet. Correxerunt et Cavii apographum, et Walkerus. Qui vero fiat, ut comprehensus esse dicatur Christus tetrade, seu quarta
feria, vix intelligere me fateor. Gemina tamen habet Epiphanius in
Expos. Fidei Cathol., § 22: Συνάξεις, inquit, ἐπιτελούμεναι ταχθεῖσαί εἰσιν ἀπὸ τῶν ἀποστόλων, τετράδι καὶ προσαββάτῳ καὶ Κυριακῇ, τετράδι δὲ
καὶ ἐν προσαββάτῳ ἐν νηστείᾳ ἕως ὥρας ἐνάτης. Ἐπειδήπερ ἐπιφωσκούση τετράδι
0305B συνελήφθη ὁ Κύριος, etc. Sed de consilio impio tum inito a Judaeis ad rem sceleratam efficiendam verba interpretanda sunt;
conf.
Marc., XIV, 1, quae quidem Epiphanii verba, ut obiter hoc notem, inter ἀνέκδοτα Bibliothecae coislinianae male collocavit cl. Montfauconius.
Vid.
Catalogi Praefat., fol. 3, versa pagina, et p. 112, ubi tamquam si eadem fuerint Athanasii, afferuntur. Sed hoc misso, interpretationem
meam firmat S Petri Alexandrini Canon ultimus, qui haec tradit: Οὐκ ἐγκαλέσει τις ἡμῖν παρατηρουμένοις τετράδα καὶ παρασκευὴν
ἐν αἷς καὶ νηστεύειν ἡμῖν κατὰ παράδοσιν εὐλόγως προστέτακται, τὴν μὲν τετράδα διὰ τὸ συμβούλιον ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ἐπῖ τῇ
προδοσίᾳ τοῦ Κυρίου· τὴν δὲ παρασκευὴν διὰ τὸ πεπονθέναι αὐτον ὑπὲρ ἡμῶν. τὴν γὰρ Κυριακὴν χαρμοσύνης ἡμερῶν, etc. Sic Canon
restituendus, ut alii quoque monuerunt, ex vetustissimis mss. De observatione vero tetradis et parasceves,
0305C plura ibidem ad S. Petrum Alex. notabo. Routh.
coelestia et terrestria reguntur, principii loco, de hac septimam ad omnium septimanarium rigionum
0303B
Forte Septimana ad omnium septimanarum rationem
Walker. Routh.
metibor, et prout potuero, virtutis diem in eam
0303B
Forte Divinae
Routh.
consummationem conabor exprimere.
In principio fecit Deus lucem, eamque duodenario mero horarum, die noctuque, divisit, idcirco videlicet, ut laboribus hominum
requies
0303B
Forte Requietis
Walker. Routh.
locum noctem dies superduceret, rursus dies supervinceret; hac se
0303B
Forte Ac sic
Walker.
alterna vice labor quetis
0304B
Forte Quiete noctis
Walker.
refoveretur, quies exercitatione rursus diei temperaretur.
Quarto die fecit duo luminaria in coelo, majus et minus, ut alterum praeesset diei, alterum nocti (Genes., I, 16, 17) , solis et lunae; caeteraque sidera posuit in coelo,
ut lucerent super terram, et discernerent tempora et annos et menses et dies et horas per stationes.
Nunc ratio veritatis ostenditur, quare dies Iiii, tetras
0303B nuncupatur
0304B
Forte Nuncupetur
Routh.
; quare usque ad horam nonam jejunamus
0304A
0304B
Forte Jejunemus
Routh.
, usque
0304B
Forte Aut usque
Routh.
ad vesperam, aut superpositio usque in alterum diem fiat. Mundus itaque iste ex quatuor elementis constat, igne, aqua, coelo,
terra. Haec igitur quator elementa temporum
0304B
Forte delend. Temporum
Walker.
tetradem faciunt. Sol quoque et luna per anni spatium quatuor tempora efficiunt, veris, aestatis, autumni, hyemis; et haec
tempora tetradem faciunt. Et ut ex ea re longius enarrem, ecce quatuor animalia ante thronum Dei (Apoc., IV, 6) . quatuor
evangelia, quatuor flumina in paradiso fluentia (Gen., II, 10) , quatuor generationes populorum, ab Adam usque ad Noe, a
Noe usque ad Abraham, ab Abraham usque ad Moysem, a Moyse usque ad Christum Dominum, Filium Dei; et quatuor animalia (Apoc.,
IV, 7) hominis, vituli, leonis, aquilae; et quatuor flumina (Gen., II, 11) , Fyson, Geon, Tygris, Euphrates. Homo Christus
Jesus auctor eorum, quae
0304B supra memoravimus, tetrade ab impiis comprehensus
0305A
0305C
Tetradem ob majestatem. Tetradem habet ms. cujus loco reponit
Tetrade. Walkerus, sed ego tetrade, etc. Routh.
Et tempora . . . . . decurrant. Delendam esse particulam
et, ait Walkerus, et ex ejus sententia
decurrunt pro
decurrant scribendum est. Sed
ut pro
et malim legere,
humanitati porro pro
humanitatis. Routh.
Ideo aut ((stationem aut)) superpositionem facimus. Videsis quae paulo ante ad col. 304, annotavi. ms. referente Walkeri apographo,
ideo aut superstitionem facimus. Corrigitur ad Cavii marg.
autem pro
aut, et in ipso apographo positum est
superpositionem pro
superstitionem, quod in ms. secundum Walkeri quidem recognitionem legitur, aliter vero se res habet teste cl. Toddio. Propter illa quoque,
quae mox sequuntur ad lin. 2, p. 306.
Hoc die quoque—aut stationem
Deo aut jejunium facimus, illud ausus sum addere, quod in textu vides. Routh.
0305D
Ac sic Deus hominem. Quatuor haec verba in cod. ms. ante illa
die sexto ponuntur; sed monente Walkero, verbis in hunc ordinem apud Cavianum apographum restitutis clara fiunt omnia. Routh.
Quam. Recte addita fuisse in apographo haec conjunctio videtur. Paulo post statuitur, neque ante mundum conditum, nec diebus sextum
antecedentibus angelos creatos fuisse, sed demum sexto die. Diversa tamen diversi sentiunt de re, quae in sacris litteris
vel haud omnino extat, vel certe haud liquido significatur. Routh.
Terram. Sic ms. et in margine Caviani apographi suppletum est
creavit, sed Walkeri praefero emendationem. Interea de re ipsa ex principio libri
Genesis aliud quid colligo, quam istud Victorinianum. Ante luminaria quidem coelestia, quae quarto die facta sunt, die primo lux
creata est, sed non ante coelum et terram; ἀδιοργανίστον, scripsit Julius Africanus
0306B in
Chronico supra ad tom. II, p. 124, τέως (primo die) τὸ πρωτόκτιστον φῶς καὶ κεχυμένον. Routh.
Praeparatio scilicet regni. Hoc est, sabbati magni, sive regni Christi, de quo infra aliquid videbis. Routh.
Quem. Addunt in margine Cavei: «Deest,
die sexto creatus est.» Sed levi mutatione sic lego, Adam enim ad imaginem . . . consummavit. Deleto
quem. Walker.
Asseverarent. Hanc Walkeri emendationem commemoravi. Ms. habet
asseverant. Cavianum apographum
asseverent. Paulo supra ms.
crearet pro
creavit, quod in apographo correctum est. Routh.
Aut stationem Deo, aut jejunium, facimus. Statio hoc Victorini loco non solum pro collecta quae vocatur, sed etiam pro abstinentia, posita est, et minus diuturna erat, ut
ante dixi, quam jejunium. Illud
0306C enim ad usque vesperam durabat, neque stationis instar, hora nona concludebatur. Ita supra tradit auctor, die quarto a cibo
abstinere solitum esse, aut ad hora usque nonam, aut ad vesperam, p. 303, l. 17. Routh.
Hoc die solemus superponere. Concil. Eliberitinum, can. XXXVI:
Errorem placuit corrigi, ut omni sabbato die jejunii superpositionem
celebremus. Tertullianus vero hunc morem jejunandi sabbato, quem romana saltem cum aliis christianis amplexa est Ecclesia, improbavit
in libro
Advs. Psychicos, cap. 14: «Vos etiam (catholici) sabbatum si quando continuatis, nunquam, nisi in pascha, jejunandum secundum rationem alibi
redditam.» Ita ille. Victorinus autem scribere pergit: «Et parasceve superpositio fiat, ne quod cum Judaeis sabbatum observare
videamur.» Quae quidem verba ita interpretor: cum omnes dies festi, sole cadente, incipere solerent, oportebat christianos
superponere jejunio diei sextae
0306D quod ad vesperam durabat, ne cum Judaeis, sabbato feriari solitis, sabbatum tamquam festum celebrare et observare viderentur.
Supra de die quarto Victorinus dixerat: «Quare usque ad horam nonam jejunemus, aut usque ad vesperam, aut superpositio usque
in alterum diem fiat.» Verumtamen Graeci, aliique orientales, qui ex more antiquo observandi sabbatum, illo die non jejunare,
nisi in pascha, consueverunt, negotium invertere, atque accusare Latinos judaizandi postea conati sunt. Ita Matthaeus Blastares
in
Syntagmate alphabetico, Lit. A. p 9. de Sabbatio Sabbatianorum duce haec habet, τῇ δὲ περὶ τὰ χείρω φιλοτιμίᾳ καὶ Ἰουδαἳκῶς σαββατίζειν ᾑρεῖτο,
νηστείαν ἐν τούτῳ μετίων, καὶ τἄλλα παραπλησίως ἐκείνοις· καθὰ δὲ καὶ οἱ Λατῖνοι τανῦν. apud Beveregii
Synodicum. Ubi mos jejunandi sabbato reprehenditur, non quod Judaei hoc die jejunare soliti sunt, qui contra epulabantur, sed quia
0307B tamquam sacrum diem incredulorum instar Judaeorum Sabbatius atque Latini septimum observabant. Routh.
est. Itaque ob captivitatem ejus tetradem
0305A
Forte Tetrade et
Routh.
ob majestatem operum suorum, et
0305A
Forte Ut
Routh.
tempora humanitatis
0305A
Forte Humanitati
Routh.
salubria, frugibus laeta, tempestatibus tranquilla, decurrant, ideo aut
0305B
Forte addend. Stationem, aut
Routh.
superpositionem facimus.
Die quinto terra et aqua foetus suos ediderunt. Die sexto creata sunt, quae deerant; ac sic Deus hominem de humo instruxit,
dominum omnium rerum, quae
0306A
Legend. quas.
super terram et super aquam creavit. Prius tamen angelos atque archangelos creavit, quam hominem finxit, spiritalia terrenis
anteponens. Prius enim lux, quam coelum et terram
0306A
Forte Terra
Walker.
. Hic dies sextus parasceve appellatur, praeparatio scilicet regni; Adam
0306A enim quem
0306A
Delet Quem
Walker.
ad imaginem et similitudinem suam consummavit. Idcirco autem prius opera sua consummavit, quam angelos creavit, et hominem
fabricavit, ne forte adjutores se fuisse falsa dictione asseverant
0306B
Forte Adseverarent
Walker.
. Hoc quoque die ob passionem Domini Jesu Christi aut stationem Deo, aut jejunium, facimus. Die septimo requievit ab omnibus
operibus suis, et benedixit eum et sanctificavit. Hoc die solemus superponere; idcirco, ut die Dominico cum gratiarum actione
ad panem exeamus. Et parasceve superpositio fiat, ne quid cum Judaeis sabbatum observare videamur, quod ipse Dominus sabbati
Christus per prophetas suos
0307A
0307B
Quod sabbatum. Ms. quod sabbato. Lego quod sabbatum corpore suo resolvit. Sic infra Walker. —Vid. Apostoli locum in
Epist. ad Ephes., II, 14, 15.
Quae die. Scribendum monet Walkerus
dies pro
die, de qua tamen emendatione dubitandum est signatur,
Joann., VII, 23, ubi haec sunt:
Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem, non quia ex Moyse est, sed ex patribus et in sabbato circumciditis hominem. Adhibuit hoc loco auctor
plerumque pro
saepe; nisi si aliud quid persuaserit tibi Epiphanii locus in
Haeres, XXX, num. 32.—δείκνυται γὰρ ὅτι οἱ περιτεμνόντες αὐτὸ τὸ γεννηθὲν ἐν σαββάτῳ, ἐὰν δελήσωσιν ἀκριβολογήσασθαι τὴν ὀγδόην
ἡμεράν, εὑρίσκοντες εμπίπτουσαν ἐν σαββάτῳ, καὶ περιτέμνοντες ἔργον εἰργασἀντο, καὶ τὸ σάββατον ἔλυσαν· ἒαν δἐ ὑπέρθωνθαι
διὰ τὸ
0307C μὴ λῦσαι τὸ σάββατον, ἐνάτῃ λοιπὸν περιτέμνουσι τὴν περιτομήν, καὶ ἔλυσαν τὴν περιτομὴν, καὶ τὸν περὶ αὐτῆς τῶν ὀκτῶ ἡμερῶν
ὅρον τοῦ προστάγματος. Ut dixisse censeatur Victorinus, circumcisionem
plerumque fieri sabbato, si ille dies octavus fuerit a partu infantis. Routh.
Legebamus, etc., «Haec omnia,» ait, Walkerus, «mendosissima sunt.» Ad marg. Caviani apographi annotatum est: «Deest fortasse
quod ante
ipsum, et forte legend.
praelioque pro
praelio quae.» Plane quidem difficilis est loci emendatio, pro facultate mea tentanda. A Victorino enim, nisi fallor,
Exodi cap. XVII, respicitur, ubi narratur:
Postquam dixisset Moyses ad Josue: Elige viros et egressus pugna contra Amalec . . . . cum levaret Moyses manus, vicisse Israel,
sin autem paululum remisisset, superasse Amalec . . . . . Fugavitque Josue Amalec et populum ejus in ore gladii.
Hoc autem die sabbati contigisse collegit sibi vir sanctus Victorinus ex stationibus fortasse in populi Israelis
0307D itineribus. Vel forte traditionem aliquam judaicam secutus. Lucem vero dabit loco, expositio quae verborum Moysis facta
est a Tertulliano in lib. III, contra Marcion. ut alios auctores omittam. «Jam vero Moyses quod utique tunc tantum, cum Jesus
adversus Amalec praeliabatur, expansis manibus, orabat residens, quando in rebus tum attonitis, magis utique genibus depositis
et manibus caedentibus pectus, et facie humi voluntate orationem commendare debuisset, nisi quia illic ubi nomen Domini Jesu
dimicabat, dimicaturi quandoque adversus diabolum,» crucis quoque erat habitus necessarius, «per quam Jesus victoriam esset
relaturus,» c. 18. Haec Tertullianus. Tum vero apostolus Paulus ita loquitur in
Epist. ad Coloss. cap. II, comm. 14:
Delens quod adversus nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci. Porro, ut ex Machabaeorum libro primo et capite secundo rem narrat Sabellicus,
0308B in
Hist, Sacr. ex
Eneadibus ejus sumpt., lib. VI, pag. 279, ed. Lond., Ethnici Judaeos «e montibus deducere sunt conati. Caeterum cum neque hortatione
neque minis flecti potuissent, sabbatorum die quo Judaei, gentili instituto, pugnare prohibebantur, hostes montibus insinuati,
nullis repugnantibus supra mille in speluncis ferro et igni crudeliter necarunt. Lata tum primum lex, ut sabbatis pro vita
adversus hostes dimicare liceret.» Ad quae respicit Victorinus, ni hic quoque fallor, in posteriori parte sententiae. Quidni
ergo satis bene ita procedat oratio?
Moyses prospiciens duritiam populi illius (Israelis et Christo et novae legi infensi, ac propterea rejiculi),
idcirco die sabbati levabat manus, et sic ipsum
cruci fixit. Et praelio quaerebantur ab allophylis sabbato, ut caperentur, et velut severitate legis ad devitandam disciplinam
formarentur,
h. e. legem caeremonialem. Sequitur enim post caetera exempla allata istud veteri sabbato oppositum,
ut verum illud et
0308C
justum sabbatum septimo milliario annorum observaretur, p. 309, l. 8. Caeterum in ms. scribitur
i super alterum
e in
devetando. Routh.
Die octavo. Annotatum est ad Caviani apographi marg.: «Titulus Ps. VI. est ὑπὲρ τῆς ὀγδόης.» Beda in
Hexaemero:» Dictum enim est in titulo Psalmi in finem, in hymnis, pro octava psalmus David, quod de die judicii scriptum totus sequentis
Psalmi textus docet, in quo iram venturi judicii timens propheta exclamat: «Domine, ne in judicio tuo arguas, neque in furore
tuo corripias me, etc.» p. 21, t. IV, Operum Bedae Basileae editorum. Et diu ante Basilius Magnus in lib
De Spiritu sancto, cap. 27, de die dominico, seu, τῇ μίᾳ τοῦ σαββάτου, ita scripserat: καὶ μία τοίνυν ἡ αὐτὴ, καὶ ὀγδόη, τὴν μίαν ὄντως ἐκείνην
καὶ ἀληθίνην ὀγδόην, ἧς καὶ ὁ ψαλμῳδὸς ἔν τισιν ἐπιγραφαῖς τῶν ψαλμῶν ἐπεμνήσθη, δι᾽ ἑαυτῆς ἐμφανίζουσα, τὴν μετὰ τὸν χρόνον
τοῦτον κατάστασιν, τὴν ἄπαυστον ἡμέραν τὴν ἀνέσπερον, τὴν ἀδιάδοχον, τὸν ἄληκτον ἐκείνον
0308D και ἀγήρω αἰῶνα. p. 56 ed. Benedictin. Itidem habet Asterius,
Homil. in Ps. VI, apud Cotelerii
Eccles. graec. monumenta tom. II. Τὸν ὑπὲρ τῆς ὀγδόης καὶ τῆς τῶν νεκρῶν ἀναστάσεως ψάλλων παρεκάλει, p. 56. Sed aliter plerique, interpretati sunt
titulum istum. Confer interea
Concil. Carthag. IV, de ipso octavo die, sive futuro saeculo; quod quidem dogma de octavo saeculo ab ipsis usque initiis Christianismi apud
veteres invaluerat. Routh.
Qui extra ordinem septimanae dispositionis, etc. Clemens Alex.,
Strom. VII, p. 866, ed Potteri: Μετὰ γ᾽ οὖν τὴν ἐν σαρκὶ τελευταίαν ὑπεροχὴν ἀεὶ κατὰ τὸ προσὴγου ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβάλλων εἰς
τὴν πατρῴαν αὐλὴν, ἐπὶ τὴν κυριακὴν ὄντως διὰ τῆς ἁγίας ἑβδομάδος ἐπείγεται μόνην. Et apud Tertullianum,
de Anima, cap. 37, Theodoretumque,
Interpr. Psalm., p. 640, ed. Schulze, significat
ogdoas coelorum regnum, quod judicio supremo successurum est. Routh.
Jesus quoque Nave, etc. Quae hic affertur probatio,
0309B caeteraque exempla atque argumenta adducta a Victorino pro futura sabbati abolitione, exstant ea omnia, si bene memini,
tum apud Justinum martyrem, tum in Tertulliani opusculis. Hic tamen in lib. IV, cap. 12,
contra Marcionem distinctione inter opus humanum sive
tuum in Decalogi praecepto facta atque opus divinum,
ne tum quidem in arcae circumlatione apud Jerichuntem sabbatum destructum fuisse, statuit Routh.
odisse animam suam dicit (Is., I, 13, 14) ; quod sabbato
0307A
Forte Sabbatum
Walker.
corpore suo resolvit: prius autem, cum ipse Moysi praeciperet, ne circumcisio diem octavum praeteriret, quae die sabbato
0307A
Forte Sabbati
Routh.
plerumque incurrit, sicut in evangelio scriptum legimus (Joan., VII, 22) . Moyses prospiciens duritiam populi illius (Mat.,
XIX, 8) , idcirco die sabbati legebamus (Ex., XVII, 9, 12; Col., II, 14) , et seipsum crucifixit
0307A
Forte Levabat manus, et sic ipsum cruci fixit
Routh.
. Et praelio quae
0307A
Forte Quaerebantur
Routh.
, ab allophylis sabbato (I Mac., II, 31—41) , ut caperentur, et velut
0308A severitatem
0308A
Forte Severitate
Routh.
legis ad devetando
0308A
Forte Devitandam
Routh.
disciplinam formarentur.
Et ideo David in Psalmo sexto pro die octavo Domino
0308A
Forte Dominum
Walker.
rogat ne in ira, neque in furore (Ps., VI, 1) , suo arguat eum, aut judicet; hic est enim revera futuri illius judicii dies octavus, qui extra ordinem septimanae
dispositionis excessurus est. Jesus quoque Nave, successor Moysis, et ipse sabbatum resolvit, die enim sabbati praecepit filiis
Israel (Jos., VI, 3) , ut muros civitatis
0309A
0309C
Antiochi, Cum monuisset legendum esse istud pro
antiqui apographi Caviani margo, idem recepi. Routh.
Esaias quoque et caeteri collegae ejus. Ubi dicuntur Esaias et caeteri prophetae sabbatum solvisse? Sed tamen qui factum, ut irrepserit
Esaias pro
David, ratio me fugit. Apud
S. Matt., cap. XII, comm. 3, quaerit a pharisaeis Jesus:
Non legistis, quae fecerit David, quando esuriit et qui cum eo erant? Vid.
Ss. Marc. et
Luc. Habet autem ms.
collegi, unde legere vult cl. Walkerus
collegii, sed apographum Cavianum hac quidem in re secutus sum. Routh.
Ut verum. Ms. et
verum. Sed conjecturam virorum doct. ad Cavii apographum secutus sum. Routh.
Singula. Singulis fortasse legendum. Psalmi illud LXXXIX a Victorino adductum chiliastae afferre solent. Routh.
Habeo oculos Domini. In margine Cavei, F.
habet oculos Dominus. Sed recte
habeo, id est, teneo, invenio. Walker. —Zachariae, cap. IV, comm. 10:
Septem isti oculi sunt Domini, qui discurrunt in universam
0309D
terram. Routh.
Et septem millia anni. Millia Ms. Legendum videtur,
est, vel
erit, septimo millenio, vel potius, ut paulo supra,
septimo milliario annorum. Sed Walkerus delendam esse monet tantum particulam
et. Caeterum Victorinus post alios nonnullos patres septimum millennium regno Christi una cum sanctis ejus posthac celebrando
attribuit, cui subsecuturum ultimum judicium ogdoasque; quae tamen ipsa ogdoas ab aliis ad tempora Messiae, sive adventum
primum Christi relata est. Routh.
Sunt. Hoc monet delendum esse Walkerus. Ad septem quod attinet coelos, de quibus nugatur Victorinus, verum est quod ait Origenes,
lib. VI
Contra Celsum, num. 21. Ἑπτὰ δὲ οὐρανοὺς, ἢ ὅλως περιωρισμένων ἀριθμὸν αὐτῶν, αἱ φερόμεναι ἐν ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ Θεοῦ οὐκ ἀπαγγέλλουσι
γραφαί. Idem ab Origene dictum ad fin. quoque num. 23. Routh.
Hi septem spiritus. Verba haec a sequentibus distinguenda
0310B putavi; neque enim cum viris doctis, qui ad Cavii marginem nonnulla annotarunt, verba
eorum spiritus in
eorum spirituum mutarem. Routh.
Spiritus timoris. Ms.
spiritu timoris, sed ita emendandum ait Walkerus post Esaiae textum. Routh.
Tonitrua mugiunt, flumina extenduntur. In margine Cavii, F.
fulmina. Lego,
fulmina accenduntur. Walker. —Plinius,
Nat. Hist., lib. II, cap. 38:
Hinc nubila, tonitrua et alia fulmina. Ex hoc ergo, etc. h.
0310C e. ex coelo timoris Dei. Routh.
Ignes conglobant. Dubito, utrum rescribendum sit,
ignes se conglobant, an auctor hoc sensu verbum
conglobo adhibeat, etsi elegantior oratio esset, si in sensum
procurationis sive
expiationis acciperetur. Vide Gesnerum in
Ling. Romanae Thesauro. Routh.
Comae horribilis curabitur. Fortasse scribendum,
cometae horribilis cura agitur. Sed conjecit reponendum esse,
comae horribiles currunt, Samuelis Crellius. Routh.
Nonnunquam accedit etiam sol et luna invicem visitantur. Legerim,
nonnunquam accidit, ut etiam sol et luna invicem (h. e. simul) visantur. In verbis porro, quae sequuntur, forsitan reponendum est
aspectus pro
aspectu, et
efficiant pro
efficiunt. Routh.
Auctor autem totius creaturae Jesus. Ms.
efficiunt, auctoritatem totius creaturae justus, etc. Hinc lego, efficiunt.
Auctor autem totius creaturae
istius; verbo cognomen est. Vel,
Auctor autem totius creaturae
Jesus. Sic supra, Homo Christus
Jesus autor eorum. Vide
0310D Artemonium, id est, Samuelem Crellium, Praefat., pag. 21, ante initium Evangelii Joannis, etc., haec perverse ad hypothesin
suam trahentem, et corrumpentem. Walker. —Ita ab Irenaeo, vel fortasse etiam antiquiore aliquo Christiano,
pater generis humani appellatur
Verbum Dei. Vid. lib. IV,
Irenaei, c. 31, al. 51, p. 259, ed. Massueti. Verba autem,
auctoritatem totius creaturae in Caviano apographo cum superioribus conjuncta sunt. Et vir cl. P. Wesselingius
Probab., cap. XIV, pag. 117, cum nondum edita erat egregia ista Walkeri conjectura,
juste vel
justius primitus scriptum fuisse pro
justus statuit. Cum vero propter Victorini verba, quae supra ad pag. 305 habentur, Walkeri posteriorem illam emendationem praeferendam
duxerim, ipsam haud dubitavi huic loco apponere. Si quis tamen maluerit alteram illam,
auctor totius autem creaturae istius, reponendum mihi quidem videretur,
auctori autem, pro
auctoritatem. Istius optaverat
0311B quidem Crellius pro
justus reponere, ut emendaret,
istius verbo cognomen est ei, id est ei verbo,
0311C quod supra memoravimus, cognomen est verbum Dei. Etenim cum ad hoc probandum, Christi verbum Dei nominari, adducat Victorinus
locum Joan., I, 1, sequeretur eum legisse,
et Dei erat verbum. Ita Crellium locum refinxisse, et argumentatum esse, mihi retulit, antequam Crellii librum vidissem, Baraterius, in
Anti-Artemonio, seu
Initio Evangelii Joannis Vindicato, part. I, cap. 16, § III, p. 110, ubi ipse legendum proponit:
Isti verbo cognomen est Dei. Routh.
Hiericho tubicinibus circuirent, et bellum allophylis indicarent. Matthias (Mathathias.
interp. Vulgat.) autem princeps Judae sabbatum resolvit; nam praefectum Antiochi regis Syriae sabbato occidit (I Macc., II, 26, 40, 41)
, et allophylos sua persecutione subjecit. Et apud Matthaeum scriptum legimus; Esaias quoque et caeteri collegae ejus sabbatum
resolverunt (Mat., XII, 3) . Ut verum illud et justum sabbatum septimo milliario annorum observaretur. Quamobrem septem diebus
istis Dominus singula millia annorum adsignavit, sic enim cautum est,
In oculis tuis, Domine, mille anni ut dies una (Ps. LXXXIX, 4) . Ergo in oculis Dei singula millia annorum constituta sunt, septem enim habeo oculos Domini (Zach., IV,
10) . Quapropter, ut memoravi, verum illud sabbatum, et
0309B septem millia anni
0309B
Forte Erit septimo milliario annorum, ut supra
Routh.
quo Christus cum electis suis
0310A regnaturus est. Septem quoque coeli sunt
0309B
Forte delend. Sunt
Walker.
illis diebus conveniunt; sic enim cautum est;
Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Ps., XXXII, 6) . Hi septem spiritus. Nomina sunt eorum spiritus, qui supra Christum Dei requieverunt, ut apud Esaiam prophetam
cautum est.
Et requiescit super eum spiritus sapientiae, et intellectus, spiritus consilii, et virtutis, spiritus sapientiae et pietatis,
et replevit illum spiritus timoris Dei
(Is., XI, 2, 3) . Summum ergo coelum sapientiae, secundum intellectus, tertium consilii, quartum virtutis, quintum scientiae,
sextum pietatis, septimun timoris Dei. Ex hoc ergo, tonitrua mugiunt, flumina extenduntur
0309B
Forte Fulmina accenduntur
Walker.
ignes conglobant, trabes ardentes apparent, sidera radiant, comae horribilis curabitur
0310B
Forte Cometae horribilis cura agitur
Routh.
. Nonnunquam accedit
0310B
Forte Accidit ut
Routh.
etiam
0310B sol et luna invicem visitantur
0310B
Forte Visantur
Routh.
; atque illa ultra formibilia,
0311A
0311C
Eructatum est cor meum verbum bonum, LXX, Ἐξερεύξατο ἡ καρδία μου λόγον ἀγαθόν. Vulgata quidem habet.
Eructavit cor meum verbum bonum. Nihilominus an Victorinus, qui, auctore Hieronymo, supra ad pag. 234, non aeque latine ac graece noverat scribere,
eructatum est pro
eructavit posuerit, an potius, cor eructatum esse intellexerit, alii judicent. Routh.
Ergo primus factus, etc. Repositum ad marg. Cavii est,
Dominus pro hominis. Amplector emendationem,
0311D totum vero locum ita legere velim.
Ergo primus factus creatura est, secundus homo Dominus
humani generis, ut ait apostolus. Scilicet in
Ep. I
ad Cor. XV, 43, 47. Mox ad l. 3, p. 240, verba exstant,
ut Adam illum per septimanam reformaverit, atque universae suae
creaturae subveniret.
Hoc igitur Verbum—timor Dei nomen habet. Walkero teste, voces quae sequuntur, ita in Ms. scriptae fuerant, emendante eas Cavii apographo;
coelu pro
coelum, terra pro
terram, sole et luna pro
solem et lunam, cum terrae ac maris pro
cum terram ac mare, homine pro
hominem. Sed recentiori manu litteram
m super pleraque haec verba scriptam fuisse in ipso codice, testatur cl. Toddius. Ego interim
timoris pro
timor malim legere. Routh.
Cornua. Cornuta, ms. correxi post
Apoc., v. 6. Routh.
Apud Paulum. Pro
Paulum margo editionis Cavei habet. F.
Apocal., sed male, et recte
Paulum; Cyprianus de Exhortatione Martyrii, pag. 125, ed. Amstel.:
0312B «Apostolus Paulus qui hujus legitimi numeret
0312C certi meminit, ad septem ecclesias scribit.» Vide et alia ibidem hunc locum illustrantia. Walker. —Fragmentum
De Canone S. Scripturae, quod primus edidit in
Antiquitatibus Medii Aevi cl. Muratorius, haec habet: «Cum ipse beatus apostolus Paulus sequens praedecessoris sui Joannis ordinem, nonnisi nominatim
septem ecclesiis scribit ordine tali, ad Corinthios, etc.» Routh.
Septem diacones. Cons. notam ad Cornelii Fragmenta de numero diaconorum. De scriptura autem
diacones Vossius in lib.
De vitiis sermonis: «Diacones et diaconibus crebrum est scriptoribus ecclesiasticis etiam antiquis. Sed hos pietatis potius habemus magistros quam latinitatis. Elegantiores
igitur semper
diaconus dicunt, ut graece est διάκονος.» Lib. I, cap. 20, p. 82. Tertullianus vero Cyprianusque, quod ego meminerim, fere semper
habent
diaconi, dum res, fateor, se aliter habet in epistolarum cyprianicarum
inscriptionibus, et ubi narrat Cyprianus in
Epistola ad Successum, quae est
0312D Epist. 80, vel 82: «Valerianum Imp. ad senatum rescripsisse, ut episcopi et presbyteri et
diacones incontinenti animadvertantur.» Unde videtur nomen
diacones eo tempore usitatius ac vulgatius fuisse. Routh.
In domo Salomonis. Sic legendum monet Walkerus pro
in domum S. Qui septem sacramenta in Ecclesia esse statuunt, ut obiter id notem, plurima horum septenariorum numerorum in medium solent
adducere, ut rem vel firment, vel illustrent. Routh.
Ut Adam illum, etc. Walkerum monentem verba haec cum sequentibus,
nativitate filii sui, etc., conjungi debere, non cum prioribus, secutus sum: is porro
subvenerit pro
subveniret vult reponere.
Nativitate pro
nativitatem correxerat Cavii apographum. Per
sanctam autem
hebdomadam, sive diversos bonitatis profectus, procedendum esse praecepit Clemens Alex., supra, ad p. 250. Routh.
Ea die Gabriel angelum Mariae, etc. Quomodo haec atque caetera hujuscemodi sibi collegerit Victorinus,
0313C perinde atque alii veteres tractatores et chronologi, vix operae pretium est, ut quis ostendat. Paulo post in Cavii apographo
positum est
mundasse pro
inundasse. Routh.
lumine radiantia in acie aspectu ejus
0311B
Forte Aspectus
Routh.
, efficiunt
0311B
Forte Efficiant
Routh.
. Auctoritatem totius creaturae justus
0311B
Forte Auctor autem totius creaturae Jesus
Walker.
; Verbo cognomen est ei, sic enim dicit pater ejus,
Eructatum est
0311B
Forte Eructavit
Routh.
cor meum verbum bonum (Ps., XLV, 1) . Joannes evangelista sic dicit:
In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; hoc erat in principio apud Deum: omnia per ipsum
facta sunt, et sine eo factum est nihil
(Joan., I. 1, 2, 3) . Ergo primus factus creaturae
0311B
Forte Creatura
Routh.
est, secundus hominis
0311B
Forte Homo Dominus
Routh.
humani generis, ut ait apostolus (I Cor., XV, 45, 47) . Hoc igitur Verbum, cum lucem fecit, sapientia vocatur; cum coelum,
intellectus; cum terram et mare, consilium; cum solem et lunam caeteraque clara, virtus; cum terram ac mare excitat, scientia;
cum hominem finxit, pietas; cum hominem benedicit et sanctificat, timor
0312B
Forte Timoris
Routh.
,
0311B Dei nomen habet.
Ecce septem cornua agnuli (Apoc., V, 6) , septem oculos Dei (Zach., IV, 10) ; septem oculi (Apoc., V, 6) stagnei
0312B
Forte Sunt agni
Cavii marg. Septem oculi
Delend. censet. Walker.
septem spiritus (Apoc., IV, 5) ; septem faces ardentes ante thronum Dei (Apoc., IV 5) ; septem candelabra
0312A aurea (Apoc., I, 13) ; septem oviculae (Levit., XXIII, 18) ; septem mulieres apud Esaiam (Is., IV, 1) ; septem ecclesiae
apud Paulum, (Act., VI, 3) , septem diacones; septem angeli (
Plus semel Apoc.), septem tubas
0312B
Forte Tubae
Routh.
(Jos., VI, vel Apoc., VIII) ; septem signacula libri (Apoc., V, 1.) septem septimanae, quibus pentecoste concluditur;
septem septimanae apud Danielem (Dan., IX, 25) ; item quadraginta tres septimanae apud Danielem; apud Noe septem omnia munda
in arca (Gen., VII, 2) ; septem vindictae de Cain (Gen., IV, 15) ; septem anni remittendi debiti (Deut., XV, 1) ; lucerna
cum septem orificiis (Zach., IV, 2) ; septem columnae sapientiae in domum
0312B
Forte Domo
Walker.
Salomonis (Prov., XI, 1) .
Nunc igitur de inerrabili gloria Dei in providentia videas memorari; tamen, ut mens parva poterit, conabor
0312B ostendere. Ut Adam illum per septimanam reformaverit, atque universae suae creaturae subveniret
0312B
Forte Subvenerit
Walker.
, nativitate filii sui Jesu Christi Domini nostri factum est. Quis itaque lege Dei doctus, quis plenus Spiritu sancto, non
respiciat corde, ea die Gabriel
0313A
0313C
Ea die in carne esse conversum. qua terram, etc. Non conveniret hoc cum illo ad lin. 13,
ea die in carne esse conversum, qua die hominem de humo instruxit, quod factum esse ostenditur libro
Genesis die sexto, dum terra et aqua die tertio apparuisse dicuntur, nisi aias
0313D Christi incarnationem in utero B. Virginis haec quidem intelligi debere. Confer verba paulo supra ad lin. 9, et not. in
Fragment. I
Chronici Africani, vol. II, pag. 239. Routh.
Qua terra et aqua foetus suos ediderunt. Hoc factum die quinto esse dicitur ad p. 236, l. 28. At vero sua edidisse aqua quidem traditur die quinto, terra autem die
sexto. Routh.
Ea die esse passum, qua Adam cecidit. Lapsum esse Adam eo ipso die, quo illum creavisset Deus, omnes fere statuunt. Routh.
Occasus. De morte vox interdum adhibetur. Routh.
Eas esse scit. For. scribendum,
et secessit. Vox enim
secessit vet. latino interpreti solennis. Verbi causa,
Cum autem audisset Jesus, quod Joannes traditus esset, secessit (ἀνεχώρησεν)
in Galilaeam (Matt. IV, 12) . Sed ad Cavii marginem legendum esse conjicitur
spicas pro
eas. Mox
cervical legendum puto pro
cervicalem, et
freta procellosa, pro
freta aut procella. Routh.
0314C
Caecos eloquentia instituit. Eloquentiam Ms., et
clodos antique pro
claudos. Dixerat,
claudos reformat, statim ante istud,
caecos eloquentia instituit. Hic vero propter septenarium numerum, de quo tot Victorinus habet, vix dubito quin hujusmodi quaedam ille addidisset,
surdos facit audire, et mortuos restituit. Conf.
Luc., VII, 22. Interea Melito sardensis in fragmento
Libri de Incarnatione Christi ita scribit: Θεὸς γὰρ ὢν ὁμοῦ τε
0314D καὶ ἄνθρωπος τέλειος ὁ αὐτὸς, τὰς δύο αὐτοῦ οὐσίας ἐπιστώσατο ἡμῖν· τὴν μὲν Θεότητα αὐτοῦ διὰ τῶν σημείων ἐν τῇ τριετίᾳ
τῇ μετὰ τὸ βάπτισμα, τὴν δὲ ἀνθρωπότητα αὐτοῦ, ἐν τοῖς τριάκοντα χρόνοις τοῖς πρὸ τοῦ βαπτίσματος. Routh.
Nuntiari ejusdem. Duodenario numero dicere. Locum mendosissimum ita emendes:
Nuntiare eisdem. Duodenario numero dies. Lectorem enim ad initium commentarioli sui ad p. 303, l. 5, mittit auctor. Routh.
Computantur. etc. Ms.
computantur constituta sunt. Itaque sine dubio autem diei. Walkerum verba inter se aliter distinguentem, et
constituti scribentem, deleto
autem, magis sequendum esse duco, quam viros doct. ad Cavii marg. qui partic.
et addunt ante
constituta sunt. Routh.
Quos ((in)). Delendum ait
in Walkerus. Minus recte
apocalypsi in apographo Caviano exstat. Routh.
Sec alae, etc. Victorinum, quem hoc loco propterea appellat
nostrum Hieronymus, quod e scriptoribus
0315B Ecclesiasten inter alios S. Scripturae libros, ait idem Hieronymus
De Viris Illustr. a me huic fragmento praefixus. Routh.
Senis, etc., etc. Cum non constet, utrius tandem sint verba istaec, Origenis an Victorini, plura hic
0316B transcribere supersedeo. Routh.
angelum Mariae virgini evangelizasse, qua die draco Evam seduxit; ea die Spiritum sanctum Mariam virginem inundasse, qua
lucem fecit; ea die in carne esse conversum, qua terram et aquam fecit; ea die in lacte esse conversum, qua stellas fecit;
ea die in sanguine, qua terra et aqua foetus suos ediderunt; ea die in carne esse conversum, qua die hominem de humo instruxit;
ea die natum esse Christum, qua hominem finxit; eadem
0313C
Forte Ea
Walker.
die esse passum, quo
0313C
Forte Qua
Walker.
Adam cecidit; ea die resurrexit
0313C
Forte Resurrexisse
Walker.
a mortuis, qua lucem fecit. Humanitatem quoque suam septenario numero consummat, nativitatis, infantiae, pueritiae, adolescentiae,
juventutis, perfectae aetatis, occasum
0313C
Forte Occasus
Walker.
. Judaeis quoque humanitatem suam etiam his modis ostendi, cum esurit, sitit, cibum potumque dedit, cum ambulat, eas
0313B esse scit
0313C
Forte Et secessit
Routh.
, cum super cervicalem
0313C
Forte Cervical
Routh.
dormivit (Marc., IV, 38) ; cum autem freta aut procella
0313C
Forte Procellosa
Deleto aut
Routh.
pedibus ingreditur, ventis imperat, aegros curat, et claudos reformat, caecos eloquentia instituit
0314C
Forte excidit Surdos facit audire, et mortuos restituit
Routh.
videte Dominum se esse nuntiari ejusdem
0314C
Forte Nuntiare eisdem
Routh.
.
Duodenario numero dicere
0314C
Forte Dies
Routh.
ut supra memoravi, per duodenas horas bifarie divisus est lucis et noctis, per has namque horas, menses et anni et tempora
et saecula computantur. Constituta
0314C
Forte Constituti
Walker.
sunt itaque sine dubio autem
0314C
Delend. Autem
ait Walker.
diei angeli duodecim, noctis angeli duodecim, pro numero scilicet horarum. Hi sunt namque Xxiiii testes dierum et noctium
(Apoc., IV, 4) , qui sedent ante thronum Dei, coronas aureas in capitibus suis habentes, quos in
0314C In
delend monet Walker.
Apocalypsis Joannis apostoli et evangelistae seniores vocat, idcirco
0314A quia seniores sunt et aliis angelis et hominibus.
