Hilary of Poitiers, Tractatus Super Psalmos

Principes persecuti sunt me gratis: et a verbis tuis formidavit cor meum. Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa. Iniquitatem odio habui et abominatus sum; legem autem tuam ego (Infra abest ego) dilexi. Septies in die laudem dixi tibi super judicia justitiae tuae. Pax multa diligentibus nomen tuum: et non est illis scandalum. Exspectabam salutare tuum, 0635D Domine, et mandata tua feci. Custodivit anima mea testimonia tua, et dilexit ea vehementer. Custodivi mandata tua (et testimonia tua) quia omnes viae meae in conspectu tuo.

1. Inter odia principum Deus non negandus.—Gravia quidem propheta David et regis Saul et principum 0636A populi odia et insectationes sustinuit: quia piae conscientiae constantiam ferre impietas professa non potuit.

0635D Tres mss. sed confirmat evangelicum Domini ad Apostolos dictum. Nam non ignarus est, etc.

Sed conformans evangelicum Deo atque apostolicum virum, non ignarus est evangelici sermonis,

0635D Qui ait.

quo ait: Tradent enim vos, et flagellabunt in synagogis, et stabitis ante reges et potestates in testimonium illis et gentibus (Matth. X, 17 et 18) . Quin etiam constantiam praedicationis insinuans, et confessionis gloriam docens, ante eos fuerat adhortatus dicens: Omnis qui confitebitur me coram hominibus, et ego confitebor eum coram patre meo qui est in coelis: qui autem negaverit me coram hominibus, ego negabo eum coram patre meo qui est in coelis (Ibid. 32 et 33) . Sive igitur dedicatus ex lege, sive etiam in Evangelii gloriam praeparatus, qui neque Saul 0636B populoque ejus causam insectandi se reliquisset, et per multa principum et gentium odia sciret

0636D Excusi coelorum regnum saeculo nuntiandum, omisso prius propter: restaurantur ope mss.

propter coelorum regnum saeculo renuntiandum; confidenter haec Deo loquitur, Vers. 161: Principes persecuti sunt me gratis: et 408 a verbis tuis formidavit cor meum. Metuit enim negari se, si negaret.

2. Fidei victricis vox.—Sed cum beatae hujus insectationis praemia non ignoret, Domino dicente: Beati estis cum vos persequentur, et dicent omne malum adversum vos propter justitiam; gaudete et exultate, quoniam merces vestra copiosa est in coelo (Matth. V, 11 et 12) ; post principum odia, formidinem verborum Dei ita consequentibus temperavit, Vers. 162: Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa. Fuit ergo formidinis, ne persecutionibus principum 0636C

0636D In duobus mss. indigne sine aut. Exigere videntur subsequentia, aut digne subderetur, puta, postquam odiorum causam praebuisset.

aut indigne subderetur, aut cederet: quia et causam odiorum praebuisse non sancti est, et Dei gratiam metu saeculi amisisse sine venia sit. Sed spolia

0635D Invenire.

invenisse victoris est: certe ea ex se praebuisse jam victi est. Cum his itaque insectationibus propheta non frangitur, et odia principum fide vincit; refert quaedam impietatis spolia de victis. Scit enim secundum Evangelia ligatum esse in domo sua fortem, et armis suae potestatis exutum, diripienda jam de se fidelibus spolia praebuisse (Matth. XII, 29) . Laetatur ergo nunc in eloquiis Dei, tamquam qui multa spolia inveniat: cum fracta impiorum potestate, et victor fide permanens, omnibus eos armis seu impietatis seu

0636D In mss. Vatic. incredulitatis. In duobus aliis, calliditatis: lectio non spernenda.

crudelitatis exuerit.

3. Non convenit nisi legem amantibus.—Sed hujus 0636D laetitiae affectus

0636D Non est; deinde consectatione pro exsecratione.

non inest, nisi et in divinae legis dilectione, et in execratione iniquitatis: quia neque defugere quisquam nisi quod odit optabit, neque nisi quod diligit obtinere nitetur. Laetatus ergo tamquam super spolia multa, subjecit, Vers. 163: Iniquitatem odio habui et abominatus sum; legem autem tuam 0637A dilexi. Iniquitatem ergo odit, et diligit Dei legem.

4. Lex aliud dicit quam quod jubet.—Sed diligens Dei legem, non in haec tantum quae per obedientiam legis explentur intentus est: ad aliquid autem se aliud necesse est per opus legis extendat. Et quo praeterea in officio sit, audiamus, Vers. 164: Septies in die laudem dixi tibi super judicia justitiae tuae. Sanctus propheta primum quod agit diligit, opus scilicet legis,

0637D Albinensis codex, qua vitiorum, quod et habet regius secundis curis. Retinendum omnino quia, subaudito ab eo. Non enim lex cum usu vitiorum recidit etiam voluntatem, sed amor.

quia vitiorum omnium et usus reciditur et voluntas. Sed postea judicia justitiae Dei laudat. Haec enim, ut saepe admonuimus, plus significant quam agant, dum

0637C Gesta ipsa notionem.

gesta notionem nobis aeternae dispositionis insinuant: ut sabbati requies, ut hebraeus puer, ut terra otiatura, ut annus quinquagesimus, sub

0637D Antiquae edit. sub imaginis sacramento non parvi momenti esse intelliguntur: quod et habent quatuor mss. nisi quod in tribus extat parum, loco parvi. Mallemus, sub imaginis sacramento futurorum documenta (vel quid simile) esse intelliguntur: quia, ut habetur lit. 4, n. 5: lex sit ad futurorum bonorum speculum constituta: et paulo ante: quia haec quae in lege sunt constituta, via est eorum quorum in his praeformatur exemplum.

imaginis sacramentorum 409 momentis intelliguntur. 0637B Hoc ergo in die septies laudatur.

5. Septenarius numerus.—Ac non ambiguum est, cur laudis hic numerus sit. Haec enim eadem, vel in die, vel in puero, vel in terra, vel in anno atque annis, sub sanctificatione hujus numeri continentur: cum usque ad illam quinquagesimae aeternam requiem, quod est sabbata sabbatorum, septenus numerus expleatur (Vid. Prol. n. 11 et 12) . Multa autem de numeri hujus sanctificatione sunt cognita: ut ipsa dierum constitutio, ut angelorum throno Dei adstantium electio, ut spiritalium potestatum et requiescentium gratiarum in Domino plenitudo. Certe judicia justitiae Dei hoc in numero laudari a Propheta convenit, per quem et in quo earumdem justificationum virtus et constitutio continetur.

0637C 6. Proximi dilectio. Charitatis affectus.—Non alius autem nunc praedicationis propheticae ordo est quam fidei. Nam

0637D Regius codex et ad tolerantiam passionum formido verborum, etc. male. Hic vult Hilarius, quod Rom. XIII, Paulus, virtutes omnes, omnia praecepta in una proximi dilectione concludi ac recapitulari.

et tolerantia persecutionum, et formido verborum, et laetitia eloquii, et odium iniquitatis, et amor legis, et laudatio justitiae, et omne omnino, si quod aliud in lege mandatum est, in hujus tantum praecepti observatione concluditur, Diliges proximum tuum tamquam te ipsum (Rom. XIII, 9) . Hoc holocaustis, hoc sacrificiis omnibus majus est, unum atque idem sibi meminisse cum alio corpus esse,

0637D In ms. Vatic. qui Christus est. In Albin. ac reg. 0638D cum aliis corpus esse quod Christus est. Illud qui refert ad cum alio.

qui Christi est, et ut corpus suum, id est, 0638A ut se ipsum, amare qui proximus sit. Sequitur enim, Vers. 165: Pax multa diligentibus nomen tuum, et non est

0638D Particulam in hic praeponunt mss. reg. et Albin.

illis scandalum. Apostolus non quae sua sunt, sed quae aliorum cogitans, carne se abstenturum in saeculum, ne fratrem scandalizet, professus est (I Cor. VIII, 13) . Adeo perfectae charitatis et pacis tenuit affectum, ut ab ipso vitae communis usu, dummodo causam offensionis abscideret, temperaret. Pax ergo retinenda est: et non quod unicuique, sed quod universitati congruat

0638D Editi, expendendum est: renitentibus mss.

expetendum est: quia, secundum Evangelium, utilius sit in vitam non venisse, quam scandalum minimis intulisse (Matth. XVIII, 9) .

7. In his itaque pacis charitatisque praeceptis manens propheta, evangelicae spei desiderio detentus 0638B est. Scit enim in quo vel quis finis sit

0637C Ignis, quo ait.

legis

0638D Ita mss. nisi quod Mic. habeat ignis, et non legis: cujus loco in vulgatis legebatur testis.

, cum ait, Vers. 166: Exspectabam salutare tuum, Domine, et mandata tua feci. Salutaris Jesus est. Hoc enuntiatio ex hebraeo nominis, hoc ad Joseph Angelus est locutus, hoc Simeon exinde in pace dimittendus agnovit, hoc reddita nobis per eum salus edocet. 410 In eo autem mandata Dei se fecisse profitetur, quod salutare Domini exspectet; declarans omnia legis mandata

0638C Adventu unigeniti Dei contineri.

adventum

0638D Excusi, adventu unigeniti Dei contineri. Magis placet cum mss. reg. et Albin. adventum . . . . continere. Ita prologo n. 5, Christi adventus opus prophetarum praedicatur, eique qui hunc ignoraret aut negaret, Scripturas prorsus clausas esse atque obsignatas: quia cognitionem legis, quae adventum Domini corporeum praedicat, fides corporei adventus abnegata praedcludit.

Dei unigeniti continere.

8. Praesentia Dei.—Testimonia quoque Dei custodivit, vehementerque dilexit, dicens, Vers. 167, 168: Custodivit anima mea testimonia tua, et dilexit ea vehementer. Custodivi mandata tua et testimonia tua; quia omnes viae meae in conspectu tuo. Agens 0638C propheta sub judice et scrutatore cordium Deo, in custodia mandatorum testimoniorumque Dei permanet: non in viis saeculi, neque in viis vitiorum et impietatis incedit. Nam quodcumque vitae suae iter egerit, tam probabile tamque innocens agit, ut conspectu Dei dignum sit: Deo ipsas cogitationes cordium motusque noscente, neque conspectu ejus, qui immundo sit corde, condigno

0638D Scil. Deo. Simili loquendi ratione superius praedicatur congregatio sanctorum ad malitiae operarios indigna.

fidelis enim in coelo testis haec dixit, Dominus noster Jesus Christus, qui est benedictus in saecula saeculorum. Amen.