Caput Primum.
De nativitate Christi, et de Magis cum muneribus, ac de infantibus occisis.
1.
Christi ex regio et sacerdotali genere ortus.—
0918C
0917C In editis hic frustra praeferebatur,
Liber generationis
0918C
Jesu Christi, filii David, filii Abrahae, etc.,
0919B absque ulla mss. auctoritate. Deinde mirum est quantum inter se dissideant excusi et mss. Namque editio opera Badii Ascensi
excusa, cum Erasmo qui eamdem editionem recognovit, sic auspicatur:
Gressus quem Matthaeus et Lucas in ordine regiae successionis
0919C
ediderant: quem dum uterque dinumerat, et agnitionem in Domino utriusque tribus uterque significat, et rectae generationis
gradum ponit: quia sacerdotalis,
etc. Lipsius autem nomine Martinus, ac post eum editio Parisiensis,
Gressum quem Matthaeus in ordine regiae successionis, eum Lucas per sacerdotalem ordinem ediderat: quem dum, et caetera ut apud Bad. nisi quod
agnationem mox habeant, pro
agnitionem. Tres vero mss. puta, Michaelinus, monasterii Silvae majoris, et Beccensis,
Gressum quem Matthaeus in ordine regiae successionis ediderat, prosequitur et Lucas, quem dum, caetera cum Bad. consentientes, nisi quod postea subjiciant,
recteque generationis gradus ponitur. Codex majoris monasterii Turon. ac Vindocinensis,
Gressus quem Matthaeus in ordine regiae successionis ediderat, quem dum, etc., ut in superioribus mss. Vaticanus,
Gressus quem Matthaeus in ordine regiae successionis, et quem Lucas per sacerdotalem ordinem dinumerat, uterque agnitionem
in Domino
0919D
utriusque tribus significat, etc. His omnibus praetulimus lectionem, quam omnibus numeris suis absolutam exhibet lectionarium Germanense ms. a qua non
dissidet unus codex Colbertinus, nisi quod initio, pro
gradum, habeat
gressum, et
agnitionem pro
cognationem. Quamquam multum propendebamus in id quod prae se ferunt mss. S. Petri Carnutensis, et alter Colbert. si vel vocem addere
licuisset:
Genus quod Matthaeus et Lucas in ordine regiae (hic videtur deesse,
et sacerdotalis) successionis ediderat, dum uterque dinumerat, et agnitionem in Domino utriusque tribus significat, recte
generationis gradus ponitur.
Cum lectionario autem
cognationem, vel cum Par.
agnationem, vocabulo
agnitionem praeferendum esse patet ex cap. 11, n. 6. Satis probabile est primam hanc partem ad prooemium pertinere, atque hinc natam
esse tantam inter codices dissensionem, quod cum praecedentia dilapso ex archetypis exemplaribus
0920B folio excidissent, adeoque hujus commentarii initium claudicaret, a pluribus pro suo captu desudatum sit, ut demptis aut
adjectis aliquot verbis plena et integra sententia haberetur.
Gradum, quem Matthaeus in ordine regiae successionis ediderat, Lucas in sacerdotali origine computat. Quem dum uterque dinumerat,
cognationem in Domino utriusque tribus uterque significat. Recteque
0919A generationis gradus ponitur: quia sacerdotalis et regiae tribus societas per David ex conjugio inita, jam a Salathiel in
Zorobabel confirmetur ex genere. Atque ita dum Matthaeus paternam originem, quae ex Juda proficiscebatur, recenset, Lucas
vero acceptum per Natham ex tribu Levi genus edocet (Luc. III, 24) ; suis
0920C Editi,
uterque, ne uno quidem suffragante ms. in quorum plerisque legere est
quisque; in tribus autem,
quibusque. Tum cum Par. et ms. Reginae Suecorum, quem vocabimus Rom. retinemus
patribus, cum in aliis libris exstet
partibus.
quibusque patribus Domino nostro Jesu Christo, 669 qui est aeternus et rex et sacerdos, etiam in carnali ortu utriusque
generis gloriam probaverunt. Quod vero Joseph potiusquam Mariae nativitas recensetur, nihil refert: eadem enim est totius
tribus atque una cognatio. Exemplum autem etiam Matthaeus et Lucas dederunt, patres invicem appellantes, non tam genere quam
gente: quia ab uno tribus coepta, sub unius successionis et originis familia
0919B continetur. Cum enim filius David atque Abrahae esset
0920C Ita mss. Editi vero,
sit ostendendus, omisso deinde
quia, cujus loco lectionarium German. habet
quare.
ostendendus, quia ita Matthaeus coepit;
Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abrahae (Matth. I, 1) :
0920C Excusi,
non refert, refragantibus mss. Tum in Carn. et Colb.
quis quo in originis numero. Eo spectant illa Chrysostomi homil. 2 in Matth.:
Non solum de alia tribu, sed ne de familia quidem altera fas erat conjugia copulari. Ita istud, quod dicitur ex domo esse
et familia David, sive Virgini copuletur, constabit dictum; sive ipsi Joseph potius aptetur, illud idem conficitur.
non differt quis in originis numero atque ordine collocetur, dummodo universorum familia coepta esse intelligatur ab uno.
Ita cum ejusdem tribus sit Joseph et Maria; dum profectus esse ex Abrahae genere Joseph ostenditur, profecta quoque docetur
et Maria. Haec enim in lege ratio servata est, ut si mortuus sine filiis familiae princeps fuisset, defuncti uxorem posterior
frater ejusdem
0920A cognationis acciperet, susceptosque filios in familiam ejus qui mortuus esset 670 referret (Deut. XXV, 5) : maneretque
ita
0920C Ms. Rom.
in progeniti successione. Carn. et Colb.
in primogenito, et mox cum Par.
qui post se nati: ubi in ms. Bec.,
qui prius nati. Nihil immutaveris: cum primogeniti hic praedicentur haberi patres eorum
0920D qui post se nascuntur.
in primogenitis successionis ordo, cum patres eorum, qui post nati essent, aut nomine haberentur, aut genere.
2.
Cur generationes quaedam omissae. Cur quatuordecim ubi tantum tredecim recensentur.—Sequens illud est, ut quia
0920D Expunctum est in ms. Bec. verbum
diximus, quo sane memorat Hilarius quod prologo proposuerat.
diximus, secundum rerum fidem, generationis istius ordinem nec numero sibi nec successione constare; hujus quoque rei ratio
afferatur. Non enim levis causa est, ut aliud in narratione sit, aliud fuerit in gestis; et aliud referatur in summa, aliud
vero teneatur in numero. Namque ab Abraham usque ad David quatuordecim generationes enumeratae sunt,
0920D Hunc locum ex German. lectionario resarcimus. At mss. Carnut. et unus Colb. hic proxime subjiciunt,
cum in Regnorum libris. Apud Bad., Er. et Lips. post
usque ad transmigrationem Babylonis, sequitur,
in quibusdam libris decem et septem deprehenduntur. His etiam magis decurtata est lectio septem mss. qui post
enumeratae sunt, habent dumtaxat,
et in aliis libris deprehenduntur. In hoc ergo non, etc.
et David usque ad transmigrationem
0920B Babylonis generationes quatuordecim, cum in Regnorum libris decem et septem deprehendantur. Sed in hoc non mendacii aut
negligentiae vitium est. Tres enim
0920D In plerisque mss.
generationes.
ratione praeteritae sunt. Nam Joras genuit Ochoziam, Ochozias vero genuit Joam, Joas deinde Amasiam, Amasias autem Oziam
(IV Reg. VIII, 25) . Et in Matthaeo Joras Oziam genuisse scribitur, cum quartus ab eo sit. Hoc ita (
supple, factum est), quia ex gentili femina Joras Ochoziam genuit,
0920D Ita quatuor melioris notae mss. In aliis,
ex Achab scilicet. Praedixerat namque Dominus per prophetam. At in vulgatis,
ex Achab scilicet, qui Jezabel habuit uxorem. Denique per prophetam . . . . . esse sessurum dicitur: perversa interpolatoris opera. Non
0921C enim gentilis feminae nomine Jezabel hic significatur, sed filia Achab quam Joras uxorem duxit, ex qua Ochoziam genuit.
Respicit Hilarius illud IV Reg. VIII, 18, et II Paral. XXI, 6, ubi cum dicitur Joram fecisse malum in conspectu Dei, redditur
ratio,
Filia enim Achab erat uxor ejus. Prophetia Eliae enuntiatur III Reg. XXI, 21, confirmaturque IV Reg. IX, 8, non tantum adversus quatuor generationes, sed
adversus totam domum Achab: quod completum memoratur IV Reg. X, 30.
ex Achab scilicet domo: dictumque erat per prophetam, non nisi quarta generatione in throno regni
0921A Israel quemquam de domo Achab esse sessurum. Purgata
0921C In aliquot mss. et vulgatis,
purgata igitur labe familiae gentilis: lectio eatenus non spernenda. At perverse omnino in solis vulgatis subjicitur:
tribus: quae praeteritis jam regulis. Tum Bad., Er. et Lips.
in quatuor generationum consequentium ordine numeratur. Pro
in quarto, quidam mss. habent
in quarta, non alio sensu.
igitur Achab familia gentili, tribusque praeteritis, jam regalis in quarto generationum consequentium origo numeratur.
0921C Editi,
et usque, pro
quod vero usque: emendantur ex scriptis.
Quod vero usque ad Mariam generationes quatuordecim esse scribuntur, cum in numero
0921C Editi,
decem et septem reperiantur: falso et
0921D obnitentibus mss. Tredecim tantum generationes a Jechonia ad Joseph intercipi, una cum Hilario observant Chrysostomus homil.
I, Hieronymus et auctor homiliae Hilario adscriptae, quam in Appendice forsitan dabimus.
tredecim reperiantur; nullus error esse poterit scientibus non eam solum esse Domino nostro Jesu Christo originem, quae coepit
ex Maria; sed in procreatione
0921D Sic plerique mss. At editi,
corporeae nativitatis aeternam significantiam.
corporea, nativitatis aeternae significantiam comprehendi.
3.
In eos qui nolunt Mariam virginem permansisse.—Generationis autem
0921D In German. lectionario,
ratio non simplex. Generationis ratio simplex hic asseritur, quia ex una Virgine, non ex viro et femina.
ratio simplex est. Nam conceptum ex Spiritu sancto, natum ex Maria virgine, omnium opus prophetarum est. Sed plures
0921D Eosdem videtur notasse Epiphanius haer. LXXVIII, n. 7, ubi ait:
Certo ex auctore cognovi, nonnullos id de illa affirmare ausos esse, postquam Salvatorem peperit, cum viro consuetudinem habuisse. Nisi forte haec Epiphanii ad Helvidium aut Jovinianum Hilario posteriores referenda sint. At potuit Hilarius Hebionis discipulos
respicere. Certe Tertullianus lib. de
0922C Vel. Virgin. num. 6, adversus eorum magistrum asserit Mariae virginitatem,
quam utique, inquit,
virginem constat fuisse, licet Hebion resistat.
irreligiosi, et a spiritali doctrina 671 admodum alieni,
0921B occasionem ex eo occupant turpiter de Maria opinandi, quod dictum sit,
Priusquam convenirent, inventa est in utero habens (Matth. I, 18) : et illud,
Noli timere accipere Mariam conjugem tuam (Ibid. 20) : et illud,
Non cognovit eam donec peperit (Ibid. 25) ; non recordantes desponsatam fuisse, et dictum hoc Joseph volenti eam abjicere; quia justus ipse nollet in eam
lege decerni. Igitur ne qua de partu ejus ambiguitas existeret, ipse concepti ex Spiritu sancto Christi testis assumitur:
dehinc quia desponsata esset,
0922C Bad., Er. et Lips. cum pluribus mss.
in conjuge vel
in conjugem reciperetur: lectio non spernenda. Reprehendit 1º Hilarius
non recordantes desponsatam fuisse: tum duplicem subjicit rationem cur Joseph dictum sit:
Noli timere accipere Mariam conjugem, scilicet et ut testis esset concepti ex Spiritu sancto Christi, et ut Maria, quae hactenus tantum desponsata erat, deinceps
etiam in conjugem reciperetur. Non servantur quidem hic grammaticae leges: sed eas in sequentibus ne nimis scrupulose exegeris.
Brevitatis enim studio saepenumero negliguntur.
in conjugem recipitur. Cognoscitur itaque post partum id est, transit in conjugis nomen. Cognoscitur enim, non admiscetur.
Denique cum transire Joseph ad Aegyptum admonetur, ita dicitur:
Accipe puerum et matrem ejus; et,
Revertere cum puero et matre ejus
0922A (Matth. II, 13 et 20) ; et rursum in Luca (Luc. II, 33, juxta graec.) :
Et erat Joseph et mater ejus. Et quotienscumque de utroque fit sermo, mater potius Christi, quia id erat; non uxor Joseph est nuncupata, quia non erat.
Sed haec quoque ab angelo ratio servata est: ut cum desponsatam cum justo Joseph significabat, conjugem nuncuparet. Nam ita
ait:
Joseph fili David, noli timere accipere Mariam conjugem tuam. Ergo et conjugis nomen sponsa suscepit, et post partum in conjugem recognita
0922C Mss. Carn. et Colb.
tantum ut Jesu mater ostenderetur: non sunt audiendi.
tantum Jesu mater ostenditur: ut quemadmodum justo Joseph deputaretur ejusdem Mariae in virginitate conjugium, ita venerabilis
ejus ostenderetur in Jesu matre virginitas.
4.
Josepho ex priore conjugio filii.—Verum homines
0922B pravissimi hinc praesumunt opinionis suae auctoritatem, quod plures Dominum nostrum fratres habuisse sit traditum. Qui sit
Mariae filii fuissent, et non potius Joseph
0922C In German. lectio.
ex priore conjuge. Joseph ex priore conjugio filios ac filias procreasse tradunt. Epiphanius, haer. LXXVIII, n. 7, Theophilactus in Matth. XIII,
aliique quos Origenes in Matth. ex editione
0922D Huetii, p. 223, observat ad id adductos
traditione Evangelii quod secundum Petrum inscribitur, vel libri Jacobi. His ipse adjicit se rationi consentaneum ducere, castitatis virorum
primitias fuisse Jesum, mulierum autem Mariam. Contra Hieronymo adversus Helvidium longe magis consentaneum videtur,
etiam ipsum Joseph virginem fuisse, ut ex virginali conjugio virgo filius nasceretur.
ex priore conjugio suscepti; numquam in tempore passionis Joanni apostolo transcripta esset in matrem, Domino ad utrumque
dicente:
Mulier, ecce filius tuus (Joan. XIX, 26 et 27) ; et Joanni: 672
Ecce mater tuas nisi quod ad desolatae solatium, charitatem filii
0922D Sola editio. Par.
discipulo, sine
in. Eodem adversus eamdem haeresim argumento utuntur Chrysostomus homil. V, in Matth.; Epiphanius, haer. LXXVIII, n. 9: Ambrosius,
lib. II, in Luc., n. 4; quamquam hic Joseph passionis tempore superstitem ponens eo aliter utatur.
in discipulo relinquebat.
5.
Magorum fides et munera quid indicent.—Stellae autem ortus primum a Magis intellectus, indicat mox gentes in Christum credituras, et homines professionis longe a
scientia divinae cognitionis
0922D Beccensis codex,
aversos: quod etiam habet Mich. a secunda manu. Rectius alii,
aversae, scil.
professionis. Non obscure tradit Hilarius Magos, quod nomen
0923D eorum sonat, magicae arti fuisse deditos: quod rursum docet lib. II, de Trin., n. 27, et lib. IV, n. 36, eaque in re consentientes
habet Ignatium, epist. ad Ephes.; Justinum, Dial. cum Tryph. Origenem lib. I, contra Cels.; Ambrosium, lib. II, in Luc., n.
XLVII et XLVIII; Hieronymum, in Esa. XIX et XLVII, qui tamen ab hac opinione recedere videtur in Dan. c. II, ubi ait:
Consuetudo autem et sermo communis Magos pro maleficis accepit, qui aliter habentur apud gentem suam, eo quod sint philosophi
Chaldaeorum, et ad artis hujus scientiam reges quoque et principes ejusdem gentis omnia faciunt.
aversae, lumen quod statim in ortu ejus exstitit cognituros.
0923A Denique oblatio munerum intelligentiam in eo totius
0923D In tribus mss.
totius aequalitatis.
qualitatis expressit: in auro regem, in thure Deum, in myrrha hominem confitendo. Atque ita per venerationem eorum, sacramenti
omnis est consummata cognitio: in homine mortis, in Deo resurrectionis, in rege judicii. Quod vero repetere iter, atque ad
Herodem in Judaeam redire prohibentur (Matth. II, 12) : nihil a Judaea petere scientiae agnitionisque permittimur, sed in
Christo salutem omnem et spem locantes, admonemur prioris vitae itinere abstinere.
6.
Quid fuga Christi in Aegyptum. Innocentes, martyres.—Parante autem Herode
0923D Duo mss.
parvulo. Quatuor alii,
parvulis; et mox,
ut Jesum, pro
ut eum. Verba evangelica,
futurum est enim ut Herodes quaerat puerum ad perdendum eum, postulant
parvuli aut
parvulo. Caput II. in mss. incipit a superioribus verbis,
Parente autem, etc.
parvuli necem, Joseph per Angelum monetur, ut eum in Aegyptum transferat (Ibid. 13) : Aegyptum idolis plenam, et
0923B omnigenum deum monstra venerantem. Jam post Judaeorum insectationem, et in exstinguendo eo profanae plebis assensum, Christus
ad gentes inanissimis religionibus deditas transit: et
0923D Editi,
Judaicam relinquens ignorantiam saeculo,
0924D etc., emendantur ope mss. in quorum plurimis corrupte exstat
ignorantium saeculo. Hic
saeculum cognominatur gens a Deo aliena; quomodo in ps. I, n. 6,
saecularis vir, qui ad Christum non pertinet.
Judaeam relinquens, ignoranti eum saeculo colendus infertur, Bethlehem, id est, Judaea, martyrum sanguine redundante. Herodis
vero furor et infantium interfectio, populi Judaici in Christianos saevientis est forma: existimantis se beatorum Martyrum
caede posse in omnium fide et professione Christi nomen exstinguere.
7.
Ecclesia dolet Judaeorum perditionem.—Sed gloriosus per prophetam neci eorum honor redditur, dicentem,
Vox in Rama audita est, ploratus et ululatus multus, Rachel plorans filios suos: et noluit consolari,
0923C
quia non sunt (Jerem. XXXI, 15: et Matth. II, 18) . Rachel Jacob uxor fuit diu sterilis; sed nullum ex his quos genuit amisit. Verum haec
in Genesi Ecclesiae typum praetulit. Non igitur illius vox et ploratus auditur, quae nullum habuit amissorum filiorum dolorem,
sed hujus Ecclesiae diu sterilis, nunc vero fecundae. Hujus ploratus ex filiis, non idcirco quia peremptos dolebat, auditur;
sed quia ab his perimebantur, quos primum genitos filios retinere voluisset. Denique consolari se noluit quae dolebat.
0924D Erasmus in quodam codice reperisse se testatur,
Neque enim erant ii qui, etc., quod non rejicit eo sensu,
Neque enim erant mortui, qui mortui putabantur: minus tamen ad rem. Vult quippe Hilarius haec verba,
quia non sunt, non consentanea esse iis qui persecutionem fuerint passi, qui nedum non sint, melius sunt; sed iis qui illam excitando ab
Ecclesiae sinu exciderint, eique adeo sint perditi, ut jam vere non sint.
Non enim non erant ii, qui mortui putabantur; in aeternitatis enim profectum per martyrii gloriam efferebantur. Consolatio
autem rei amissae erat praestanda, non auctae.
0924A
