Ambrose of Milan, De Mysteriis Liber Unus

Aquam non mundare sine Spiritu, Joannis testimonio et ipsis quibus idem sacramentum administratur, verbis declaratur. Quod etiam asseritur significatum per Evangelicam piscinam, et paralyticum a Domino ibi sanatum: quo loco Spiritus sanctus in ejusdem Christi baptismo vere descendisse ostenditur, et quid in hoc mysterio intelligendum?

19. Ideo tibi ante praedictum est, ut non hoc solum crederes quod videbas; ne forte et tu diceres: Hoc est illud magnum mysterium; quod oculus non vidit, nec auris audivit, 330 nec in cor hominis ascendit (I Cor. II, 9) ? Aquas video, quas videbam quotidie: istae me habent mundare, in quas 0394C saepe descendi, et numquam mundatus sum? Hinc cognosce quod aqua non mundat sine Spiritu.

20. Ideoque legisti quod tres testes in baptismate unum sunt, aqua, sanguis, et Spiritus (I Joan. V, 7) ; quia si in unum horum detrahas, non stat baptismatis sacramentum. Quid est enim aqua sine cruce Christi? Elementum commune, sine ullo sacramenti effectu. Nec iterum sine aqua, regenerationis mysterium est: Nisi enim quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in regnum Dei (Joan. III, 5) . Credit autem etiam catechumenus in crucem Domini Jesu, qua et ipse signatur:

0393D Duo ex his verbis advertere est: 1º necessitatem 0394D baptismi ad peccatorum etiam in catechumenis ablutionem, quod similiter docertur in Psal CXVIII, serm. 3, pag. 911, unde inferimus Ambrosium in ea opinione quae ipsi de Valentiano imperatore tribuitur, nequaquam fuisse: 2º ad baptimsi formam tres divinas personas necessario exprimi oportere; ex quo sententiam de sacramenti ejusdem sub Christi tantum nomine adminsitrati validitate perperam ipsie imponi deducimus. At de utraque re suis locis.

sed nisi baptizatus fuerit in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, remissionem non potest accipere peccatorum, nec spiritualis gratiae munus haurire.

0394D 21. Ergo ille Syrus septies mersit in Lege: (IV Reg. V, 14)

0394D Rom. edit. cum uno aut altero mss., tu autem in gratia baptizatus es: melius vero vet. edit. cum cod. reliquis omittunt, in gratia.

tu autem baptizatus es in nomine Trinitatis, 0395A confessus es Patrem, recordare quid feceris; confessus es Filium, confessus es Spiritum sanctum. Tene ordinem rerum in hac fide; mundo mortuus es, et Deo resurrexisti. Et quasi in illo mundi consepultus elemento, peccato mortuus, ad vitam es resuscitatus aeternam. Crede ergo quia non sunt vacuae aquae.

22. Ideo tibi dictum est: Quia angelus Domini descendebat secundum tempus in natatoriam, et movebatur aqua; et qui prior descendisset in natatoriam post commotionem aquae, sanus fiebat a languore quocumque tenebatur (Joan. V, 4) . Haec piscina in Hierosolymis erat, in qua unus annuus sanabatur: sed nemo ante sanabatur, quam descendisset angelus. Ut esset indicium quia descenderat angelus, movebatur aqua propter incredulos. Illis signum, 0395B tibi fides: illis angelus descendebat, tibi Spiritus sanctus: illis creatura movebatur, tibi Christus operatur ipse Dominus creaturae.

23. Tunc curabatur unus, nunc omnes sanantur: aut certe unus solus populus christianus; est enim in aliquibus et aqua mendax (Jerem. XV, 18) .

0395C Voce perfidorum primum intelligi possunt ii, qui fidem Christo de servandis ejus mandatis in baptismo datam fregerunt. Deinde strictius qui per haeresim a mystico Christi corpore sunt segregati. Postremo, qui oblatum fidei lumen repudiarunt. Primus sensus ut affingatur sancto Praesuli, nihil suadet. Et certe is haereticus negari ne juit; cum hunc Wiclefi quartum art.: Si episcopus vel sacerdos est in peccato mortali, non ordinat, non conficit, non consecrat, non baptizat; Constantiense conc., sess. 8, et Tridentinum sess. 7, can. 17, condemnaverint. Qua de re adisis Guil. Estium in IV Sentent. dist. I, et Mabillonium in serm. 66 sancti Bernardi. Quod autem ad acceptionem de baptismo haereticorum, ingentem olim fuisse super hac materia inter Cyprianum ac Stephanum controversiam nemo nescit: neque etiam quae fuerit Cypriani, Afrorumque sententia magis ignotum. Quod vero ad Stephani opinionem, exstiterunt nostra memoria, qui contra placita veterum eum in quibuslibet ab haeresi redeuntibus, 0395D licet in Trinitatis nomine non baptizatis, iterari baptisma vetuisse disputarent. Illorum momentum praecipuum est decretum ipsius Stephani a Cypriano contra ejusdem epistolam relatum, scilicet: Si quis ergo a quacumque haeresi venerit ad nos, nihil innovetur, etc. Item Augustini locus in lib. De Unico Bapt. cont. Petil., cap. 14, ita loquentis: Stephanus baptismum haereticorum in nullo iterandum esse censebat. Verum forte an non satis advertere amborum verba ex usu qui per ea tempora vigebat, intelligenda; sicut Eusebius lib. VII, cap. 3, et Vincentius Lerin. Comm. I, cap. 19, satis indicant: haereticos autem rebaptizari ex traditione fere communi eos solos moris fuisse, qui tincti sub Trinitatis invocatione non fuerant; ut constat auctoritate non modo laudatorum auctorum, sed etiam Augustini passim contra Donatistas, Optati Milev., 0396C Facundi Hermian. atque aliorum. Et sane Leo Magnus eamdem criminationem non effugeret, nisi simili modo acciperetur id quod ait epist. 89, ad Nicetam: Qui baptismum ab haereticis receperunt, sola S. Spiritus invocatione per impositionem manuum confirmandi sunt; illic enim nulla haereticorum distinctio exprimitur. Attamen multo etiam probabilius est conditionem illam, modo baptisma in nomine Trinitatis collatum fuerit, a Stephano exaratam esse in sua epistola. Quid enim aliud sibi voluit Firmilianus, dum ita scripsit: Illud quoque absurdum, quo non putant quaerendum esse, quis sit ille qui baptizaverit; eo quod qui baptizatus sit, gratiam consequi potuerit invocata Trinitate nominum Patris et Filii et Spiritus sancti? Idem quoque post narratam daemoniacae cujusdam feminae historiam, subdit: Quid igitur de hujusce baptismo dicemus. . . . maxime cui nec Symbolum defuit Trinitatis, etc. Adde his quod nec Patres Arelat. nec Augustinus cum Cypriani atque Afrorum causam aperte damnarint, in 0396D Stephanum et Rom. Ecclesiam quidquam dixere; immo Facundus diserte prodit Cyprianum a Stephano jure culpatum. Utcumque porro se res habeat, certum est perperam in hac controversia citari hunc Ambrosii locum; non enim in eo de haereticorum, sed de Judaeorum, aut etiam de infidelium, quae tertia acceptio est, baptismis agi tum ipsa orationis series, tum auctor operis de Sacram. lib. II, c. I, n. 2, testatum reddunt.

Non sanat baptismus perfidorum (I, q. 1, c. Non sanat) , non mundat, sed 331 polluit. Judaeus urceos baptizat et calices (Marc. VII, 4) , quasi insensibilia vel culpam possint recipere, vel gratiam. Tu baptiza hunc calicem tuum sensibilem, in quo bona opera tua luceant, in quo gratiae tuae splendor fulgeat. Ergo et illa piscina in figura; ut credas quia in hunc fontem vis divina descendit.

24. Denique paralyticus ille exspectabat hominem 0396A (Joan. V, 7) . Quem illum, nisi Dominum Jesum natum ex Virgine: cujus adventu non jam umbra sanaret singulos, sed veritas universos? Iste est ergo qui exspectabatur ut descenderet, de quo dixit Deus Pater ad Joannem Baptistam: Super quem videris Spiritum descendentem de coelo, et manentem super eum, hic est qui baptizat in Spiritu sancto (Joan. I, 33) . De quo testificatus est Joannes dicens: Quia vidi Spiritum descendentem de coelo quasi columbam et manentem super eum (Ibid., 32) . Et hic quare Spiritus sicut columba descendit, nisi ut tu videres, nisi ut tu agnosceres columbam etiam illam quam Noe justus emisit ex arca, istius columbae speciem fuisse, ut typum agnosceres sacramenti (Gen., VIII, 8) ?

0396B 25. Et fortasse dicas: Cum illa vera columba fuerit quae emissa est, hic quasi columba descenderit: quomodo illic speciem fuisse dicimus, hic veritatem; cum secundum

0396D Apud Lucam Graece hic locus ita exprimitur: σωματικῷ εἴδει ὡσεὶ περιστερὰν.

Graecos in specie columbae Spiritum descendisse sit scriptum (Luc. III, 12) ? Sed quid tam verum quam divinitas quae manet semper?

0396D Edit., Creatura autem.

Creatura autem non potest veritas esse, sed species, quae facile solvitur atque mutatur. Simul quia eorum qui baptizantur, non in specie esse debeat, sed vera simplicitas. Unde et Dominus ait: Estote astuti sicut serpentes, et simplices sicut columbae (Matth. X, 16) . Merito ergo sicut columba descendit, ut admoneret nos simplicitatem columbae habere

0396D Mss. plerique, ac edit. Amerb. hunc locum distinguunt alia ratione; hac videlicet, debere: speciem autem et pro veritate accipiendam. Legimus et de Christo. Potiorem tamen alteram esse subsequentia plane declarant.

debere. Speciem autem et pro veritate accipiendam legimus et de Christo: Et specie inventus 0397A ut homo (Phil. II, 7) ; et de Patre Deo: Neque speciem ejus vidistis (Joan. V, 37) .