0439B Nasci possunt hinc duae quaestiones, altera ex voce meus, altera ex voce usitatus. Nam jure quaerat aliquis, an propterea meus dicatur a neophyto, quia eumdem ipse obtulisset? Quod sane palam faceret auctorem illum neutiquam sedisse Mediolani, quandoquidem in ea civitate neophytos ante octavam sui baptismatis panem a sacerdote consecrandum offerre non consuevisse to. I, ad Praefat. Expos. in psalm. CXVIII, observatum est. Deinde rogabit nec immerito, num panis usitatus hoc loco idem sit ac fermentatus? In cibis enim quotidianis non alium ferme adhibemus quam fermentatum. Haec erat opinio Jac. Sirmondi et cardinalis Bonae, doctiss. hominum, contra quos tamen Mabillonius Dissert. de Azymo, pag. 88 et 131, tuetur oppositam, et panem 0439C azymum etiam quandoque dici communem atque usitatum Ruperti astruit auctoritate. Sed ut difficultas utraque resolvatur, adverte neophyti mysteria sacra, quae sibi prius ignota fuerant, primum aspicientis haec verba esse: Meus panis est usitatus; proindeque ipsis non alium legitimum sensum tribui posse praeter illum: Oculi mei hoc mihi renuntiant, nempe talem hunc esse panem, quali quotidie victito, non autem aliud; quod ad neutram propositarum difficultatum facere liquido patet. Etenim ut ab eone an ab alio fuerit oblatus, non hic agitur; ita etiam panis fermentatus azymusve sit, statim e primo conspectu ejus non distinguitur. Quid vero si fermentatus cum azymo mixtus fuerit? Certe Chronicon Datii, si qua inscriptioni fides, Mediolanensis episcopi Ambrosio hunc morem attribuit: sed illud opus jure pseudonymum haberi manifestum est.

0439C Mss. non pauci, et cum his Lanfrancus atque Algerus, fit corpus Christi; mss. tamen alii, et omnes 0439D edit., fit caro Christi. Rursus autem verba sequentia ita citat B. Algerus, ut omisso integro versu ista subnectat, Consecratio igitur: sed quae continuo post ex hoc capite referuntur ab eodem Algero, locum contractius propositum esse clare ostendunt. Mss. autem et edit. hoc uno discrepant inter se, quod in multis illorum habetur astruimus, et vox consecratione praetermittitur, atque in pluribus legas Consecratio autem: edit. vero inter se conveniunt, nisi quod veteres interpungebant ad eum modum: Hoc igitur astruamus, quomodo potest qui panis est, corpus esse Christi consecratione. Consecratio igitur, etc. Minus concinne.

0439D Omnes edit. ac mss. undecim omittunt, in superioribus, a sacerdote dicuntur: quae nos aliorum codicum, maxime vero Benig. et Clarom. auctoritate restituimus. At consequenter pro, laudem Deo deferunt: 0440B oratio praemittitur, quod habetur in edit. Rom. aliae quidem et mss. omnes exhibent, laus Deo defertur: sed in sequenti membro inter se trifariam dividuntur. Etenim vet. edit. ac quidam mss. legunt, oratione petitur; cod. Gemet., Pratel., Alnet. ac Teller., oratio petit; postremo Benig., Remen., Clarom., Sorb. et Colbert., oratio petitur; quam lectionem ob trium cod. antiquitatem ita praeferimus, ut aliarum neutri derogemus. Observandum autem obiter missae praefationem, ut loquuntur, ac sacrum trisagion per voces, laus Deo defertur: sequentem vero precationem, quam primam canonis vocitamus, per illas, oratio petitur, significari. Nec sane obstat quod scripsit auctor pro regibus, non pro imperatoribus. Nam praeterquam quod rex pro imperatore 0440C apud bonos auctores et Ambrosium ipsum repetimus; forte usurpavit hoc vocabulum, ut Pauli elocutioni I Timoth. II, 1, magis accederet. Annotabimus praeterea canonem a Gregorio M. lib. VII, epist. 7, indict. 2, et Cypriano lib. de Unit. Eccl. precem vocari; nec non precem inter ac orationem ab Augustino epist. 149 edit. novae constitui hoc discriminis, ut quae consecrationem praecedunt, precationes: quae vero illam sequuntur, orationes dici Ecclesiasticus mos voluerit. Sed huncce auctorem in singulis vocibus exactum non esse neutiquam mirabitur, qui canonis quem refert, integras orationes animadverterit ab eo praetermissas.

0440C Ita vet. edit. ac mss. excepto cod. Illid. ubi, quanto magis . . . . quae erant, totum omittitur: ultimam vero partem Rom. edit. his verbis effert, ut quae erant, in aliud commutentur. Praeiverat quidem illi Lanfrancus in lib. de Sacram: sic enim in mss. quibusdam locum hunc legi testificatur. Sed et Lanfranco 0440D et Rom. edit. gravissimum crimen intendit Edm. Albertinus lib. II de Sacram. Euch., p. 510, quasi eumdem locum depravarint. Verum nec Romanis quod tanti viri auctoritatem secuti sint, crimini vertendum, nec Lanfranco ipsi accusatio falsi impingenda est. Nam praeterquam quod eadem omissa sunt supra in cod. Illid. et similiter omitti potuere in quibusdam aliis, quis credat ab eo quaesitum effugium, 1º qui alteram lectionem in mss. pluribus exstare non dissimulans eam exponit, neque alio sensu intelligi posse, nisi catholico plane demonstrat; 2º qui diversam illam quam anteponit, loco petito ex libello de Mysteriis apte confirmat; cum enim hoc idem Ambrosii testimonium nonnisi absurde a realis praesentiae sensu possit detorqueri, haud verisimile sit eum scriptorem, quem Ambrosii Simiam vocat Albertinus, illius placitis docere contraria; 0441B 3º tandem non cadebat in gravitatem ac prudentiam, qua erat Lanfrancus, ut sententiam illam corrumperet, quam evincebat ab adversario esse corruptam. Sed ad Lanfrancum omni malae fidei suspicione liberandum ista sufficiant. Quod porro ad ipsum locum, idem Lanfrancus lib. cit. et Algerus de Sacram. lib. I, cap. 7. respondent panem et vinum secundum speciem externam esse quae erant: at vero secundum internam substantiam converti in corpus 0441C Christi. Quam expositionem licet Ambrosianis verbis atque exemplis ita roborent, ut nihil amplius videatur desiderandum; tamen Mornaeus Pless. idem argumentum quasi postliminio revocatum card. Perronio opposuit. Ad hoc duo reposuit cardinalis, nempe verba ipsa non carere suspicione corruptionis, scilicet propter memoratam Lanfranci auctoritatem: deinde illorum nequaquam hunc esse sensum, ut panis ac vinum dicantur esse quae erant, sive id quod erant; cum in priori parte sententiae panis aut vini nulla sit mentio: sed ut quae erant simpliciter dicantur esse, non autem destrui; eo quod sacramenti materia per transsubstantiationem tota essendi generalitate non spoliatur, sed ab esse specifico transfertur in aliud esse specificum, id est, non simpliciter ad non ens terminetur, sed ad aliud ens, cui successione, contiguitate existendi, et accidentium 0441D queis uterque terminus suppositus fuit, unitate jungitur et colligatur. Haec vere ac sapienter dicta omnibus sinceritatis quam contentionis amantioribus poterant satisfacere; reclamat tamen adhuc Albertinus, ea de quorum substantia nihil permanet, quaeque sunt simpliciter non ens, in latitudine entis remanere pernegans. His addit de pane ac vino pronuntiari, ut sint quae erant: erant autem, inquit, in esse specifico panis et vini, unde concludit substantialem dici non posse hanc mutationem, sed accidentalem. Et vero suum hoc ratiocinium egregie confirmatum putat eo, quod subditur: Tu ipse eras, inquit auctor noster, sed eras, etc. Cui veri simile sit, pergit Albertinus, illum mutationis accidentalis exemplum ad theseos suae confirmationem ex industria elegisse, si in ea de mutatione substantiali ageretur? Primam harum rationem tomo III, de Perpetuitate fidei lib. VII, c. 6 et 7, solutam reperies; ibi enim planissime docetur auctorem nostrum hoc loco ne 0442B minimum quidem ab usu et consuetudine loquendi recedere: quod aeris nec non aquae fluvialis, quae cum perpetuo mutentur, eadem tamen semper dicimus, exempla mirifice illustrant. Hinc etiam difflari posset, quod intulit de specifico sensu idem Albertinus, nisi captionem argumenti supra nobis Perronius aperuisset ac diluisset, quod sedulo dissimulavit iste minister. Sed hic exemplum unum affertur mutationis accidentalis; ergo, inquit ille, de accidentali 0442C tantum conversione agitur in hoc loco. Sed hic exempla multa substantialium mutationum subjiciuntur; ergo, inquimus, de substantiali conversione agi multo potiori jure colligimus. Itaque geminam agnoscimus in eucharistia conversionem, alteram substantialem, qua panis substantia in corpus Christi tota commutatur: alteram accidentalem, qua species panis ad ejus praesentiam significandam naturaliter destinatae, Dominici corporis figurae fiunt atque antitypi. Verissima quidem haec, et ad catholicum dogma contra Calvinianam cavillationem vindicandum contendimus esse invictissima: quid tamen si verbis illis, ut sint quae erant, et in aliud commutentur, divisionem contineri affirmaverimus? Certe particulam et interdum pro vel positam legi negabit nemo. Quid enim frequentius istis formulis: Dominus mortificat et vivificat: deducit ad inferos, et reducit. 0442D Dominus pauperem facit, et ditat: humiliat et sublevat? Profecto non utrumque simul, sed utrum voluerit, Dominus facit. Expende totum locum, de quo agitur, et tres effectus divinae potentiae deprehendes illic proponi, creationem scilicet non existentium, existentium vero vel conservationem vel conversionem, pro ut Deo visum fuerit.

0442D Ms. Clarom., gratiae coelestis imperium.

0442D Clar. cod., consecratione coelesti. Porro sequentis dubii solutionem adversus orthodoxam doctrinam sic vertit Albertinus, ut velit non alio modo Christum a nobis in eucharistia sumi, nisi quo eum in baptismo induere, ac sanguine ejusdem tingi dicimur. Sed respondetur inter eucharistiam ac baptismum comparationem in hoc institui, quod ex hoc auctore similitudinem idcirco in utroque sacramento Christus posuerit, ne in altero mortis, in altero corporis et sanguinis horrore afficeremur: duas autem illas similitudines in hoc differre, quod altera sit rei 0443C tantum per suos effectus, altera rei etiam per suam substantiam praesentis. Quod vero urget speciem sanguinis hic positam pro veritate, ut opponatur similitudini: nos quidem fatemur speciem hoc sensu quandoque sumi, cum nempe in concreto, ut loquamur cum philosophis, accipitur; sed abstracte hoc loco poni jure contendimus. Nam 1º sic inter speciem et similitudinem abunde servatur oppositio, cum species forma externa sit, et propria rei, ut Perronius loquitur, apparentia: similitudo vero his in locis nihil aliud nisi remotam analogiam sonet; 2º hic auctor Christi corpus atque sanguinem hoc toto capite praesentem clare supponit, ut planum fiet libera mente examinanti; 3º cum hominem in baptismate mori ac resurgere in lib. II, cap. 6, docere instituat, ei satis non est dicere: Inventum est quomodo homo vivus moreretur et vivus resurget; sed quasi vereretur ne quis crederet se in baptismo vere obiisse, statim subjungit: Quid est vivus? Hoc est 0443D vita corporis vivens cum veniret ad fontem, et mergeretur in fontem: cum autem in hoc libro panem et vinum fieri corpus ac sanguinem toties repetat, numquam tamen illorum naturalem remanere substantiam monet. Adde tandem non magis tolli horrorem rei cujuspiam si absit, quam si tegatur; horror enim nascitur e sensuum affectione, quae non nisi ab externa forma commovetur.