Ambrose of Milan, Epistolae Prima Classis

Actis Theodosio gratiis de restitutis in basilicas orthodoxis, et dolore suo propter Ecclesiae turbas significato, episcopum Antiochiae mortuo Meletio subrogatum queritur: et ut Nectarius Constantinopoli post Maximum ordinatus loco cedat, vel de utriusque ordinatione in synodo Romae pronuntietur, petit.

Beatissimo Imperatori, et clementissimo principi

0949C Hanc et sequentem epistolam primus e mss. Regiae biblioth. vulgavit Jac. Sirmondus in Append cod. 0949D Theodos., unde in suam Concil. edit. illas transtulit Phil. Labbeus. Cum autem necdum inter Ambrosii opera prodiissent, easdem in edit. nostram idcirco admittendas esse duximus, quod negari minime possit ipsas ad Ambrosium non minus pertinere, quam concilii Aquileiensis epistolas. In qua porro synodo scriptae illae fuerint, ignoratur; licet Italicam illam fuisse jure dicatur.

Theodosio, Ambrosius et caeteri episcopi Italiae.

1. Sanctum animum tuum Deo omnipotenti pura et sincera fide deditum sciebamus: sed recentibus

0949D His verbis sextam indicari conjectant Theodosii legem de haereticis, qua et his conventus habere prohibetur, et catholicis Ecclesias reddi praecipitur. Quemadmodum autem Ariani Ecclesiis, quas Constantinopoli occupabant, cesserint, descriptum habes apud Socratem lib. V, cap. 7, et Sozomenum lib. VII, cap. 5.

cumulasti beneficiis, quod catholicos Ecclesiis reddidisti, Imperator Auguste. Atque utinam catholicos ipsos reverentiae veteri reddidisses, ut nihil novarent contra praescripta majorum, nec temere vel servanda 0950B rescinderent, vel rescindenda servarent. Itaque dolentius forte quam inconsultius ingemiscimus, Imperator, facilius expelli potuisse haereticos, quam inter catholicos convenire. Quanta enim nuper confusio facta sit, explicari non potest.

2. Scripseramus dudum, ut quoniam

0949D Eadem plane superiore patrum Aquileiensium ad Theodosium epistola num. 5 memorantur de hoc Paulini ac Meletii pacto: de quo etiam consuli possunt Socrates lib. V, cap. 5, et Sozomenus lib. etiam V, 0950C cap. 3. Nam quod Theodoretus lib. V, cap. 3, oblatam hujusce pacti a Meletio conditionem a Paulino repudiatam fuisse narrat, cum ab omnium aliorum in hoc recedat testimoniis, id non injuria ipsius in Meletium ac Flavianum propensioni tribuitur.

Antiochena civitas duos haberet episcopos, Paulinum atque Meletium, quos fidei concinere 815 putabamus, aut inter ipsos pax et concordia salvo ordine ecclesiastico conveniret: aut certe, si quis eorum. altero superstite, decessisset, nulla subrogatio in defuncti locum, superstite altero, gigneretur. At nunc Meletio defuncto, Paulino superstite, quem in communione nostra mansisse consortia, quae a majoribus inoffense ducta, testantur, contra fas atque ecclesiasticum ordinem 0950C

0950C Quis in Meletii locum suffectus fuerit, hic subticetur. Constat autem non alium designari, quam Flavianum: quem contra proprium jusjurandum a juniorum factione, nequidquam dissentiente Gregorio Nazian. electum scimus; unde non tantum hac Synodica epistola, sed et Ambrosii ad Theophil. improbatur illius electio.

in locum Meletii, non tam subrogatus, quam superpositus asseritur.

3. Atque hoc factum allegatur consensione et consilio

0950C Sozomenus lib. VII, cap. 11, Occidentales episcopos 0950D Paulino semper favisse testificatus: Ad Flavianum vero, inquit, nullus litteras dabat. Quin et Diodorum Tarsi, et Acacium Bereae episcopos, qui illum ordinaverant, in crimen vocabant, et ab eorum communione abstinebant. Ubi vides nullam Nectarii fieri mentionem: sed eum ordinationis Flaviani auctorem fuisse forsitan e communi rumore acceperat synodus. Quod autem ad ordinationem ipsius Nectarii, quae hic perstringitur; sciendum est eum in Constantinopolitanam sedem impositum fuisse, postquam ea se ultro abdicasset Nazianzenus. Quae quidem abdicatio, nec non secuta Nectarii institutio, qua ratione peractae sint, explicat Socrates lib. V, cap. 8, et Sozomenus lib. VII, cap. 8, licet hic ultimus rem ita narret, ut videatur parum admodum verisimilis. Theodoretus lib. V, cap. 9, synodicam concilii Constantinopolitani epistolam refert, qua Nectarium summo cleri consensu ac plausu civitatis a se ordinatum significat: sed quae Constantinopoli acta fuerant, fortasse 0951B nondum pervenerant in cognitionem Latinorum; neque his satis perspectum erat vafrum ac subdolum Maximi ingenium, ut a mendaciis et involucris, quibus ordinationis suae vitiae tegere satagebat, cavere possent.

Nectarii, cujus ordinatio quem ordinem habuerit, 0951A non videmus. Namque in concilio nuper, cum Maximus episcopus Alexandrinae Ecclesiae communionem manere secum, lectis Petri sanctae memoriae viri litteris, prodidisset; ejusque intra privatas aedes, quia Ariani Ecclesiae basilicas adhuc tenebant,

0951B Valesius Observat. in lib. VII Sozom. cap. 9, docet legendum, se creatum esse mandato, tribus episcopis ordinantibus. Egregia quidem emendatio, licet in textum sine mss. patrocinio non admittenda. Porro cum de Maximo falsa veris intexta hic referantur, 0951C ut ab invicem facilius secerni queant, paulo altius repetenda narratio est. Is patria fuit Alexandrinus, qui Cynicorum philosophorum inpudentiam cum christianis institutis aggressus sociare, varias urbes, unde quam primum ob morum improbitatem ejiciebatur, peragravit. Tandem cum venisset Constantinopolim, tam fraudulenter in animum Gregorii episcopi se insinuavit, ut ab eo publica oratione laudaretur. Verum brevi post in ipsum Gregorium insurgens, tantum solitis suis artibus promovit; ut antistites a quibus manuum impositionem acciperet, a Petro Alexandriae episcopo mitterentur. Ordinatus est in domo choraulae cujusdam, non propterea quod basilicae ab Arianis occuparentur, ut mendaciter persuasit Latinis praesulibus; sed ne Catholici ordinationem ipsius prohiberent. Hinc detegitur aliud ejusdem mendacium, quo scilicit sibi, ut consecraretur, vim adhibitam asseveravit. Et certe cum noctu Ecclesiam sanctae Anastasiae occupasset, inde a clero et populo expulsus est. Itaque Constantinopolim 0951D deserere coactus, Thessalonicam venit ad Theodosium: a quo cum rejectus fuisset, Alexandriam se contulit, ubi ejus impudentia eo pervenit, ut etiam Petro se invasurum ipsius sedem minitatus sit; nisi ab eo restitueretur in Constantinopolitanam. Verum inde ejectus a praefecto Aegypti, tantisper quietem colere adactus est, quoad concilium in Italia indictum esse cognovisset. Tunc igitur venit ad concilium (quod enim Valesius litteras tantum ab eo missas existimavit, minus cum hujus epistolae verbis videtur congruere); cumque Petri Alexandrini, cujus maxima erat apud Latinos auctoritas, secum litteras attulisset, a Patribus admissus est in communionem. Illi tamen ne, parte inaudita altera, quid statuerent, hujusce impostoris historiam cum Damaso atque aliis probe cognitam esse ignorarent, hanc epistolam super 0952B ea re ad Theodosium destinarunt. At quaeri potest ad hancne synodum, an ad superiorem aliquam accesserit Maximus? Vero quidem similius videtur eum ad aliam venisse prius habitam; hoc enim et adverbium nuper quod hic ponitur, et epistola a Petro adhuc superstite, qui tamen vita functus hic indicatur, extorta satis ostendunt.

secretum esse, mandatoribus episcopis ordinantibus, dilucida testificatione docuisset, nihil habuimus, beatissime principum, in quo de episcopatu ejus dubitare possemus; cum vim sibi repugnanti a plerisque etiam de populo et clero testatus esset illatam.

4. Tamen ne, absentibus partibus, praesumpte aliquid definisse videremur, clementiam tuam, datis litteris, putavimus instruendam; ut ei consuleretur ex usu publicae pacis atque concordiae; quia revera 0951B advertebamus Gregorium nequaquam secundum traditionem patrum, Constantinopolitanae Ecclesiae sibi sacerdotium vindicare. Nos igitur in synodo ea, quae totius orbis 816 episcopis videbatur esse praescripta, nihil temere statuendum esse censuimus.

0952B Labbeus ascribit in margine, At eo: haud incommode. Sed quod synodum oecumenicam, de qua hic mentio fit, indicat ibidem eamdem esse, quam 0952C ab Ambrosio prohibitam in concilio Aquileiensi toties objectat Palladius; hoc quidem non tantam prae se fert speciem veritatis. Quo enim pacto qui ne generalis esset ea synodus, in causa fuerant, orientalibus quod ad eam venire detrectassent, crimini darent? Attamen de synodo in Occidente celebrata hic agi sequentia planum faciunt.

Adeo ipso tempore qui generale concilium declinaverunt, Constantinopolique gessisse dicuntur; nam cum cognovissent ad hoc partium venisse Maximum 0952A ut causam in synodo ageret suam (quod etiamsi indictum concilium non fuisset, jure et more majorum, sicut et sanctae memoriae Athanasius, et dudum Petrus, Alexandrinae Ecclesiae episcopi, et Orientalium plerique fecerunt; ut ad Ecclesiae Romanae, Italiae, et totius Occidentis confugisse judicium viderentur); cum eum, sicut diximus, experiri velle adversum eos, qui episcopatum ejus abnuerant, comperissent; praestolari utique etiam nostram super eo sententiam debuerunt. Non praerogativam vindicamus examinis, sed consortium tamen debuit esse communis arbitrii.

5. Postremo prius constare oportuit, utrum huic abrogandum, quam alii conferendum sacerdotium videretur; ab his praesertim, a quibus se Maximus 0952B vel destitutum, vel appetitum injuria querebatur. Itaque cum Maximum episcopum receperunt in communionem nostra consortia, quoniam eum a catholicis constitit episcopis ordinatum,

0952C Gregorium nequaquam secundum ecclestiasticos canones Constantinopolitanae dioecesi fuisse praepositum cognoscere est e can. 16. synodi Antiochensis, quem habemus a Dionysio Exigno ita redditum: Si quis episcopus vacans in vacantem Ecclesiam prosiliat, sedemque pervadat absque integro perfectoque concilio, hic abjiciatur necesse est, etsi cunctus populus, quem diripuit, eum habere delegerit. Huc adde can. 1 synodi Sardicensis, et 15 Nicenae I, sicut et Hieron. epist. ad Oceanum. Verum tamen eadem Gregorii translatio, postquam eam universale concilium approbavit, ex eodem can. Antiocheno facta est legitima: sed hoc nondum resciscere potuerant 0952D occidentales.

nec ab episcopatus Constantinopolitani putavimus petitione removendum. Cujus allegationem praesentibus partibus aestimavimus esse pendendam.

0952D Gregorium, non vero Nectarium legendum esse Valesius et post eum Hermannus arbitratur. Et sane historica ratio pulchre convenit. Nam cum Gregorium Meletius aliique Patres Constantinopolitanae synodi eidem Ecclesiae praefecissent, ubi e vivis excessit idem Meletius, Gregorio sponte loco cedenti Nectarium praesules suffecere. Attamen vix credibile sit Nectarium irrepsisse in omnes cod. pro Gregorio. Nam primo certum est praecipue agi de Nectario hac tota epistola, neque Maximo nisi respectu Nectarii convenire, quod infra dicitur, is reddatur Constantinopoli, qui prior electus est: deinde hanc Nectarii destitutionem eo referre licet, quod Theodosio Nectarium necdum baptismo initiatum eligenti plures episcopi, si tamen Sozomeno lib. VII, cap. 8, id asserenti 0953C credendum est, initio reluctati sunt: tertio demum haec etiam potuit esse Maximi impostura, quam ille ut efficacius Latinos in partes suas pertraheret, commentus fuerit.

Nectarium autem cum nuper nostra mediocritas Constantinopoli cognoverit 0953A ordinatum, cohaerere communionem nostram cum Orientalibus partibus 817 non videmus; praesertim cum ab iisdem Nectarius dicitur illico sine communionis consortio destitutus, a quibus fuerat ordinatus.

6. Non mediocris igitur hic scrupulus. Nec quaedam nos angit de domestico studio et ambitione contentio, sed communio soluta et dissociata perturbat. Nec videmus eam posse aliter convenire; nisi aut is reddatur Constantinopoli, qui prior est ordinatus: aut certe super duorum ordinatione sit in urbe Roma nostrum Orientaliumque concilium.

7. Neque enim indignum videtur, Auguste, ut Romanae Ecclesiae antistitis, finitimorumque et Italorum episcoporum

0953C Reg. cod., non debeant subire tractatum.

debeant subire tractatum,

0953D Hermannus lib. X Vitae Gregorii Nazian. cap. 5, haec referenda esse conjicit ad historiam concilii Constantinopolitani, ubi dicitur episcopos in causa ut videtur Meletii ac Paulini inter se dissidentes, litteris propere ad Aegyptios et Macedonicos antistites datis, ipsos invitasse; quod eorum auctoritate, maxime vero Acholii Thessalonicensis, concordiam restitui posse confiderent. Idem porro est ille Acholius qui Theodosium an. 380 baptizavit, et cujus virtutes epist. 15 praedicat Ambrosius.

0953B qui unius Acholii episcopi ita exspectandum esse putaverunt judicium, ut de Occidentalibus partibus Constantinopolim evocandum putarent. Si quid uni huic reservatum est, quanto magis pluribus reservandum est!

8. Nos autem a beatissimo principe fratre tuae pietatis admoniti, ut tuae clementiae scriberemus imperio; postulamus ut ubi una communio est, commune velit esse judicium, concordantemque consensum.