Ambrose of Milan, Epistolae Secunda Classis

1. Epistolarum genus propterea repertum, ut quidam nobis cum absentibus sermo sit, in dubium non venit: sed fit hoc usu exemploque pulchrius, si inter parentem ac filios crebra et jucunda

1225C Nonnulli mss. et quaedam Paris. edit., alloquia cudantur; Rom. sola, alloquia conferantur; alii mss. frequentissimi, ac vet. edit., alloquia caedantur. Qua quidem locutione jam usum videas Ambrosium epist. 37, num. 1, estque imitatio, ut Nannius advertit, Terentiana; Verum, inquit Comicus, interea 1225D dum sermones caedimus; ubi etiam aliqui legunt, cudimus. Haec ille.

alloquia caedantur; ut vere inter disjunctos corpore quaedam imago referatur praesentiae: his enim adolescit officiis amor,

1225D Mss. non pauci, si aut tuis . . . . . augetur litteris, unus, augeatur litteris: quod non displicet.

sicut tuis ad me, aut meis ad te augetur litteris. Sed hoc multo locupletius proximis tuae dilectionis experiri coepi affatibus, quibus me consulendum putasti, quid sibi vellet quod Aaron aurum detraxerit populo poscenti sibi fieri deos, et quod eo auro figuratum sit vituli caput, vel quod Moyses 1225B tam dure indignatus sit, ut juberet proximum quemque insurgere gladiis in necem proximi sui (Exod. XXXII, 2 et seq.) . Magnum est enim nullum pati absentibus damnum irrepere, non solum suavitatis, sed etiam collationis et liberalis scientiae. Quid igitur de eo sentiam, quoniam exposcis, conferendi magis quam exponendi studio loquar.

2. Cum Moyses in monte Sina legem acciperet, populus erat cum Aaron sacerdote; et quamvis frequenter ad culpam lubricus, tamen quamdiu lex dabatur, sacrilegio errasse non proditur. Verum ubi divinum conticuit oraculum, peccatum irrepsit, ut peterent sibi fieri deos.

1225D Rom. edit. sola, Sic enim dicunt: Surge et fac nobis deos, qui praecedant nos. Coactus ergo.

Coactus Aaron petiit annulos eorum, et inaures mulierum: quae tradita in ignem misit, et conflatum est vituli caput.

1225C 3. Neque excusare tantum sacerdotem possumus, neque condemnare audemus. Non imprudens tamen, qui annulos Judaeis et inaures abstulit; etenim qui sacrilegium moliebantur, nec fidei signaculum habere poterant, nec ornamenta aurium. Denique et patriarcha Jacob 1055 abscondit inaures cum simulacris gentium, quando in Sichimis abscondit (Gen. XXXV, 4) ; ut nullus audiret superstitiones gentilium. Pulchre autem dixit: Deponite annulos et inaures aureas,

1225D Ita vet. edit. ac plures mss., nonnulli vero tantum exhibent, quae sunt mulierum; at Rom. edit. maluit, quae sunt in auribus mulierum. Ad hunc autem locum loquitur Nannius in haec verba: Saepius me male habuit, cur inaures ab idololatriae cultu diversissimas sepelierit Jacob una cum idolis. Sed hunc scrupulum mihi eripuit Hebraeus noster Andraeas Balensis, qui respondit inaures ibi vocari, quo sacerdotes in cultu numinis aures tegunt, quales fuere apud Romanos infulae. Attamen mallemus intelligere de inauribus alicui numini dicatis, ejusque aut siderali figura 1226C insignitis, de quibus consule Grotium ad eumdem locum.

quae sunt inaures mulierum vestrarum (Exod. XXXII, 2) ; non quo virorum inaures relinqueret, 1226A sed quod viros non habere manifestaret. Congrue quoque inaures auferuntur mulieribus, ne iterum Eva vocem serpentis audiret.

4. Et ideo quia sacrilegium audierant, conflatis earum inauribus, conflata est imago sacrilegii; qui enim male audit, conflare sacrilegium solet. Cur autem caput vituli exierit, sequentia docent: quia significabatur futurum quod Hieroboam posteriore tempore hoc genus sacrilegii induceret; ut populus Hebraeorum adoraret

1226C Omnes edit. ac mss. aliquot, vitulos aureos: alii vero plures et potiores vitulas aureas. Hanc porro insaniam adorandi boves retulerant Israelitae ex longo Aegyptiorum usu Apin sive Serapidem sub bovina 1226D figura venerantium.

vitulas aureas (III Reg. XII, 30) : sive quod omnis perfidia similis immanitatis atque insipientiae bestialis sit.

5. Cujus rei indignitate percitus fregit tabulas Moyses, et comminuit vituli caput, atque in pulverem redegit; ut omnia impietatis aboleret vestigia. 1226B

1226D Rom. edit. sola, Dicit enim: Iratus ira Moyses projecit de manibus suis duas tabulas et confregit sub monte, et accipiens vitulum quem fecerant, combussit illum igne, et contrivit, etc. Fractae sunt ergo.

Fractae sunt enim primae tabulae; ut repararentur secundae, quibus per Evangelii praedicationem perfidia comminuta evanuit. Sic Moyses

1226D Typhus apud auctores ecclesiasticos pro superbia et fastu sumitur. Nam vox τῦφος, unde oritur, proprie fumum significat.

typhum illum dissipavit Aegyptium, et altitudinem extollentem se compressit aeternae legis auctoritate. Unde et David ait: Et confringet Dominus cedros Libani, et comminuet eas tamquam vitulum Libani (Psal. XXVIII, 5, 6) .

6. Itaque absorbuit populus omnem perfidiam ac superbiam, ne eum absorberet impietas et arrogantia. Melius est enim, ut unusquisque praevaleat carni et vitiis ejus, ne dicatur de eo quia devoravit eum mors praevalens (Esai. XXV, 8) , sed dicatur magis: Devorata est mors in victoria. Ubi est, mors, victoria tua? Ubi est, mors, aculeus tuus (I Cor. XV, 54, 55) ? Et de Domino dictum: De torrente in via bibet (Psal. 1226C CIX, 7) ; quia acetum accepit, ut absorberet universorum tentationes.

7. Quod autem occidi fecit a proximis proximos, filios a parentibus, a fratribus fratres, praeceptum evidens, quia praeferenda est religio necessitudini, pietas propinquitati: ea est enim vera pietas, quae praeponit divina humanis, perpetua temporalibus. Unde et ipse Moyses

1226D Ita vet. edit. cunctique mss. nisi quod pro a Domino, in quibusdam legitur ad Dominum: at Rom. edit. totum locum refinxit in hanc formam: Moyses dixit: Si quis a Domino, veniat ad me. Et congregati sunt ad eum omnes filii Levi; et dixit . . . et pertransite, et redite a porta in portam per castra: et occidite unusquisque fratrem suum, et unusquisque proximum suum, etc.

ad filios Levi dixit: Qui paratus est a Domino, veniat ad me. Et dixit illis: Haec dixit Dominus Deus Israel: imponite unusquisque gladium suum in femore suo, et pertransite (Num. XVIII, 6) ; 1227A ut contemplatione atque amore reverentiae divinae perimeretur omnis affectus necessitudinis. Et 1056 occisa quidem scribuntur tria millia hominum, nec numeri invidia movemur; quia melius est paucorum supplicio universos exui, quam in omnes vindicari. Neque vero aliquid durum videtur pro vindicta injuriae coelestis.

8. Denique sanctiora caeteris ad hoc munus eliguntur ministeria levitarum, quorum portio Deus: nesciunt enim suis parcere, qui nihil suum norunt; quoniam sanctis omnia Deus est. Est etiam ille levita verus ultor et vindex, qui carnem interimit, ut servet spiritum; qualis erat ille qui ait: Castigo corpus meum, et servituti redigo (I Cor. IX, 27) . Quid autem tam proximum, quam caro animae? Quid tam 1227B proximum, quam sunt passiones corporis? Eas in se levita bonus interimit spiritali gladio, qui est verbum Dei bis acutum et validum (Hebr. IV, 12) .

9. Est et gladius spiritus, qui pertransit animam, sicut ad Mariam dictum est: Tuam ipsius animam pertransibit gladius, ut revelentur multorum cordium cogitationes (Luc. II, 35) . Nonne caro animae fraterno quodam copulatur consortio? Nonne etiam menti nostrae affinis et propinquus sermo est? Cum igitur comprimimus sermonem, ne multiloquio peccatum incidamus, jus germanitatis abrumpimus, et fraternae vinculum propinquitatis dissolvimus; irrationabile quoque suum anima tamquam cognatum rationabili vigore dissociat.

10. Sic ergo Moyses docuit populum insurgere in 1227C proximos suos, per quos

1227D Duo mss., fidei revocaretur virtus: alii totidem, fide revocaretur et virtus: at cum hi quatuor, tum alii prope ad unum omittunt, ut desecaretur; quae tamen verba et in cunctis edit. inveniuntur, et ad sententiae concinnitatem aliquid addunt.

fides revocaretur, et virtus impediretur; ut desecaretur in nobis quidquid a virtute devium foret, confusum erroribus, vitiis innexum. Hac institutione populi meruit, ut non solum deliniret indignationem divinam, atque offensam averteret, verum etiam conciliaret gratiam.

11. Pro captu itaque nostro quid sentiremus, quoniam consuluisti, expressimus. Ipse si quid melius habes,

1227D Omnes edit., nobis comparticipato; omnes mss., nobiscum participato. At infra ubi omnes mss. et prope omnes edit., potius eligendum, Paris. quaedam efferunt, potius diligendum. Dum vero ita cum Romulo se gerit Ambrosius, ut eum filium appellet, et tamen in Scripturis peritum significet, haud aegre nobis in mentem inducimus eum vel diaconum vel potius sacerdotem quempiam fuisse, cui Ecclesia aliqua ruri administranda commissa esset. Certe in secunda 1228D ad ipsum epistola ruri habitare aperte dicitur.

nobiscum participato; ut ex te et ex nobis discamus quid potius eligendum et sequendum sit. Vale, et ut filius nos dilige; quoniam et nos te diligimus.