Tractatus VII. De Humilitate.

I. Sapientes , ut videri volunt, Graeciae viri, praeter caeteros curiosi, otioso negotio cor suum, ultra quam licitum est, argumentis insolentibus extulerunt. Hi, cum ascendunt verbis in coelum, cum Deum persuadent hoc esse quod volunt, cum assimulant 0318C se nosse rerum naturae secreta; cum stellis 0319A nomina, soli labores imponunt; cum errores suos lunari circulo adscribunt; cum ingenii sui carmen 71 coli vel maxime cupiunt; sic se et alios perdiderunt: nam mutato nomine et cultu, quasi promota sit somniis, illa scholares calumnias Dei usque ad Ecclesiam transmiserunt, ut in ipsa quoque, si insanire cuiquam libeat, Deus illi non colendus sit, sed quaerendus. Quod nunc faciunt infideles, de quibus Scriptura divina quid pronuntiet, audiamus: cujus ista sunt verba: Deminuerunt veritatem a filiis hominum. Vana locuti sunt unusquisque ad proximum suum: labia dolosa in corde locuti sunt mala. Disperdat Deus universa labia dolosa et linguam magniloquam. Qui dixerunt: Linguam nostram magnificabimus, labia nostra a nobis sunt; quis noster Dominus 0319B est (Ps. XI, 1 et seq.) ?

II. Hanc superbiam Propheta tumidi cordis evitans, sic inquit ad Dominum: Domine, non est exaltatum cor meum (Ps. CXXX, 1) , cum scriptum sciat: Homo videt in facie, Deus in corde (I Reg. XVI) . Nonne injuriosum, vel supervacaneum putabitur, Deo indicare quod noverit? Absit: indicat ille, sed nobis, quos cupit, quod facit ac praedicat, imitari. Ergo inquit, Non est exaltatum cor meum, docens optimum esse sacrificium Deo cor contribulatum (Ps. L, 29) . Quapropter, fratres, efferendum non est prosperis rebus, sed timore Dei intra mansuetudinis metas verecundiae freno cohibendum, ut possimus merito mereri Scriptura quod dicit: Proximus est Deus contribulatis corde, et humiles spiritu salvabit 0319C (Ps. XXXIII, 18) . Sed et Dominus ipse nos pio promisso quid hortetur accipite. Venite, inquit, qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris (Matth. XI, 28, 29) . Deus noster, fratres, humilis 0320A 72 corde est, et ineffabilis ejus illa sapientiae ac virtutis potestas intra hominem susceptum jacet magis admirabilior, quia tantus est et talis. Et homo curiosus cor suum extollit, conaturque ejus comprehendere altitudinem, cujus non sequitur humilitatem?

III. Sequitur, ac dicit: Neque elati sunt oculi mei (Ps. CXXX. 1) . Oculorum pejor est causa, quia exaltatio cordis ad paucos pertinet, oculorum elatio ad omnes: de quibus Joannes discipulis quid praedicet omnibus est in usu. Nolite, inquit, diligere mundum, neque ea quae in mundo sunt. Si quis dilexerit mundum, non est caritas patris in eo, quoniam omne quod in mundo est concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi (I Joan. II, 15, 0320B 16) : his enim auctoribus concipitur, his ducibus geritur, his ministris impletur, quidquid quotidie concupiscentia, ambitione, avaritia ardet in saeculo. Quare utraque sunt vana quia et cordis exaltatio nullos fructus invenit, et oculorum extollentia de alio in aliud elata, quidquid viderit, mobilitate fugaci statim deperdit.

IV. Dehinc sequitur: Neque ambulavi in magnis, neque in mirabilius super me (Ps. CXXX, 2) . Magna eloquia Dei sunt; ipse mirabilis in excelsis. Cum in periculis esset, si in his Propheta non ambularet, quomodo bonum insuper sibi opus assignat ab illis recedendo, in quibus oportuerat ambulari? Prioribus, fratres, posteriora respondent: de rebus enim loquitur saecularibus. In magnis et in mirabilibus se 0320C dicit non ambulasse, utique non Dei, sed in illis quae magna ab hominibus hoc putantur in saeculo. At cum addidit, Super me, ostendit numquam se elatum fuisse, cum posset: nulli enim facilius efferuntur, nisi quos inopinati honoris culmen extollit. David quippe humilis, 73 abjectus, ignobilis sui jacebat in domo 0321A patris, oves semper pascendo, propemodum peregrinus, innocens cum innocentibus deputatus. Hic placuit Deo, unctus in regem, spiratus in vatem: non insolescit in regno: obumbrat neminem prophetae terrore: injurias suas non exsequitur regia potestate: odientes se diligit: inimicis parcit: parricidalibus filiis ignoscit: persecutorem suum, et, quod magis est, regem aliquoties a Deo in manus traditum sibi, mavult semper timere quam occidere: inverso gratus officio, Deo, Dei munus retinendo, placiturus. Rex mansuetus, pater pius, propheta modestus, totum potest, a toto dissimulat, magnis ac mirabilibus saeculi non immutatur, mitem humilemque retinet ubique pastorem.

V. Post adjecit: Si non humiliter sentiebam, sed 0321B exaltavi animam meam. Videamus ne forte Propheta ipse se impugnet exaltando animam suam, qui cor suum se non exaltasse gloriatur. Non sibi repugnat, sed ostendit animae esse sublimitatem superiora vicisse, quia, qui se exaltaverit, humiliatur, et qui se humiliaverit, exaltatur (Matth. XXIII, 12) : animae enim depressio cor elatum est: cor cohibitum promotio est animae. Hujus rei testes sunt nobis duo homines propheticum carmen suis actibus exponentes, Pharisaeus et Publicanus Dei stantes in templo (Luc. XVIII) . Pharisaeus insulse manus tendit in coelum, quae caedis saepe, saepe ministrae sunt rapinarum. Oculos impudenter extollit, quorum lenocinio mundus infelix est. Intonat lingua, caret quae numquam veneno 74 serpentis; et quod omni est 0322A majus insania, Deo se laudat. Publicanus autem non membratim Deum, sed totus exorat, quia timore totus est humilis, sua peccata contestans, secundum Domini dictum (Matth. XV, 19) , a quo procedunt universa genera peccatorum, pectus crebro percutiens, quodam modo cor suum manu verecunde castigat, postulatque tantum veniam delictorum taciturnitate, non voce. Quorum quis quid sit consecutus accipite. Qui totum sibi ipse promiserat, inanis, qui nihil praesumpsit, justificatus de templo discessit.