In Librum Quartum.

Pag. 71. Hoc libro Optatus illud potissimum agit, ut respondeat Donatistis, qui, cum baptismum a peccatoribus 1156B (ut vocabant) administratum contenderent esse inanem, ineptissime objiciebant illud ex psal. CXL, oleum peccatoris non unget caput meum. Sed vellem, Optati responsio interpretationem commodiorem opposuisset: qualem tamen ab Augustino, qui veluti supplere solet quod in Optato desideratur, repeti posse fateor. Ut autem Donatistae illum psalmi versiculum tam inepte huc detorquerent, secuti videntur praeposterum exemplum illius synodi Carthaginensis, cui praefuit Cyprianus, et in qua versiculus ille citatus fuerat ad improbandum baptismum haereticorum. Ut jam minus mirari debeamus, si quod tale exemplum secutus Parmenianus ridicule objecerat, fuerit deinde et abs Petiliano et abs Cresconio, gloriosis Donatistarum patronis putide inculcatum. Verum bene habet Augustinum vera interpretatione graviter diluisse tam futiles eorum ineptias, lib. II contra Petil. cap. 103, et lib. III, cap. 33; et lib. II contra Crescon. cap. 24.

1156C Porro nemo miretur, si Optatus tam facile existimet statim significari baptismum ubi mentio fit olei vel unctionis. Nam et baptismi verbo scriptura sacra interdum totum ministerium Ecclesiae significat, ut et nomine altaris deinde nostri majores plerumque id significarunt, sic chrismatis aut olei verbo frequenter totum baptismum indicari existimarunt, plerumque cum olim Christiani solerent sacram illam unctionem adhibere tam ante, quam post baptismum.

Pag. 74. Non possum praeterire quod Optatus deinde ait, Marcionem ex episcopo factum esse apostatam. Atqui Tertull. in lib. de praescr., non episcopum, sed episcopi filium fuisse ait, et a patre fuisse excommunicatum propter stuprum. Alioqui Marcionem vixisse solitarium scribit Epiphanius. Est autem intolerabile mendum quod in Optato legebatur. Marcionem induxisse duos Scriptos. Ergo ex Tiliano libro emendavi et restitui Christos. Quod vero subjicitur de Ebione, qui Patrem passum esse dixerit: 1156D mallem id dixisset de Praxea, cujus etiam meminit libro primo. Nam et Tertullianus, in lib. de praescript., testatur multis post Ebionem annis Praxeam (quem in Africa vixisse ait Augustinus) haeresim introduxisse, quae Patrem omnipotentem (ut ait) diceret esse Jesum Christum, passum et crucifixum. Ibid. Quod autem Optatus deinde ait, Valentinum voluisse Christo carnem subducere., etsi Tertullianus 133 in suis libris contra Valentinianos utcumque dissimulet, cum alia eorum portenta exagitet, tamen in libro de carne Christi, non obscure accusat Valentinum, qui (ut ait) carnem Christi spiritalem commentus sit, quasi hanc Christus ex coelo attulerit, et per virginem potius quam ex virgine natus sit. Optatus paulo post meminit cujusdam Corpiani haeretici. Pag. 75. In libro Tiliano legitur Scorpiani. De eo nihil memini me alibi legisse. Scio quosdam olim nebulones in Africa Cyprianum ignominiose appellasse Coprianum: quasi stercorarium dicas. Sed Cyprianum 1157A nemo dixerit alienum fuisse a martyrio, cum exhortationem ad martyrium scripserit, et ipse martyr fuerit. Sane quam Optatus significat fuisse haeresim Corpiani negantis debere esse martyria: scimus rariorem fuisse, quam altera illa fuerit, quae auctore Montano martyria tam praecise requirebat, ut non alios quam martyres contenderet salvos fore. Eusebius, lib. VI, cap. 38, narrat ex Origene quamdam olim fuisse Helcesaitarum haeresim, quae irrideret Christianos qui propter confessionem Christi periculum mortis adirent: sed eam haeresim statim atque nata fuit, exstinctam fuisse narrat. Majoris est momenti quod deinde Optatus scribit olim fuisse hanc in baptismo puerorum formulam exorcismi: Ibid. maledicte, exi foras, quae etiamnum servatur. Memini Petrum martyrem familiariter aliquando mihi dixisse, quod et postea scripsit in primum librum Regum, sese cum quemdam Cypriani locum diligenter expenderet, singulariter deprehendisse atque observasse originem minime vulgo notam exorcismi cum baptismo 1157B conjungendi. Cyprianum enim, lib. IV, scribere ad Magnum, Spiritus immundos quandoque fallere servos Dei, dum adjurati fingunt sese abire nec tamen abeunt. Tum vero Cyprianum adjicere: Verum cum ad aquam ventum est, ibi Diabolus minime valet subsistere prorsusque discedit. Hinc Petrus Martyr jactat sese colligere, olim factum esse, ut arrepticii, qui non poterant curari exorcismis, baptizarentur. Posteritatem vero generaliter et confuse deinde semper exorcismos conjunxisse cum baptismo. Ac quidem fatetur Optatum, ut et Augustinum valde id probasse. Sed utrumque propterea reprehendit et erroris accusat. Praetereo quod inepte allegat nescio quem Optati librum octavum, qui nullus est. Illud modo dico, tam fuisse Optatum Cypriani temporibus vicinum, ut quod narrat passim suo tempore factum fuisse, intelligi etiam possit factum quoque fuisse tempore Cypriani: neque Optatum accusari posse ut auctorem hujus moris et consuetudinis.