1211D Multa auraria Decem Auri Librarum clericis haereticorum Ministris a Theodosio Magno imposita, 1212B anno 392, l. 21, supr. hac Honorii filii ipsius constitutione ad Donatistas haereticos (qui tamen se haereticos negabant) ubicumque, fatentes vel convictos, expresse porrigitur: porrigitur, inquam, nam hoc est illud quod illis verbis indicatur: legis tenore servato poenam debitam absque dilatione persolvere decernimus. Ut miror Baronium consignata hac leg. nihilominus scribentem, Honorianam de multa auraria decem librarum persolvenda constitutionem desiderari. Nos illud videamus 1212C quibus gradibus ad hanc leg. ferendam Honorius adductus fuerit. Primo, quidem anno superiore 404, Patres Africani eo concilio ita decreverant, ut habetur can. 93 Cod. Africani, simul etiam petendum, ut illam legem quae a religiosae memoriae eorum patre Theodosio de auri libris decem in ordinatores vel ordinatos haereticos, seu etiam in possessores, ubi eorum congregatio deprehenditur, promulgata est, itu deinceps confirmari praecipiant, ut in eos valeat contra quos propter eorum insidias Catholici provoculi contestationem deposuerint: ut hoc sultem terrore a schismatica vel haeretica pravitate desciscant, qui consideratione aeterni supplicii emendari corrigique dissimulant. Sequantur nunc Augustini loca, hanc in rem; primum procedat locus epistolae 50 ad Bonifacium comitem rei militaris, de moderate coercendis haereticis pag. 219: Antequam istae leges quibus ad conrivium sanctum coguntur intrare, in Africam mitterentur, nonnullis fratribus videbatur in quibus et ego 1212D eram, quamvis Donatistarum rabies usquequaque saeviret, non esse petendum ab imperatoribus, ut ipsam haeresim juberent omnino non esse, poenam constituendo eis, qui in illa esse voluissent, sed hoc potius constituerent ut eorum furiosas violentias non paterentur, qui veritatem Catholicam vel praedicarent loquendo vel legerent constituendo. Quod eo modo fieri aliquatenus posse arbitrabamur, si legem piissimae memoriae Theodosii, quam generaliter in omnes haereticos promulgavit, ut quisquis eorum vel Episcopus vel Clericus ubilibet esset inventus, decem libris auri multaretur, expressius in Donatistas, qui se negabant haereticos, ita confirmarent, ut non omnes ea multa ferirentur, sed in quorum regionibus aliquas violentias a clericis vel a circumcellionibus vel populis eorum Ecclesia catholica pateretur, ut scilicet post protestationem Catholicorum, qui fuissent ista perpessi, jam cura Ordinum ad persolvendam 1213A multam episcopi sive ministri caeteri tenerentur. Ita enim existimabamus, eis territis et nihil tale facere audentibus, posse libere doceri et teneri catholicam veritatem, ut ad eam cogeretur nemo, sed eam qui sine formidine vellet, sequeretur, ne falsos et simulatores catholicos haberemus. Et quamvis aliis fratribus aliud videretur, vel aetate gravioribus, vel multarum 1213B civitatum et locorum exempla currentibus, ubi firmam et veram Catholicam videbamus, quae tamen ibi talibus beneficiis Dei constituta esset et firmata, dum per priorum imperatorum leges ad communionem homines Catholicam venire cogerentur, obtinuimus tamen, ut illud potius quod dixi ab imperatoribus peteretur, decretum est in concilio nostro, legati ad Comitatum missi sunt. Sed Dei major misericordia qui sciret, earum legum terror, et quaedam medicinalis molestia, quam pravis vel frigidis animis necessaria, et illi duritiae quae verbis emendari non potest, sed tamen aliquantula severitate disciplina potest, id egit ut legati nostri, quod susceperant obtinere non possent. Jam enim nos praevenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae gravissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi, et a suis sedibus exturbati: praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani episcopi catholici Ecclesiae Vaggiensis effecit, ut nostra legatio jam quid ageret non haberet. Jam enim lex fuerat promulgata, 1213C ut tantae immanitatis haeresis Donatistarum, cui crudelius parci videbatur quam ipsa saeviebat, non tantum violenta esse, sed omnino esse, non sineretur impune. Non tamen supplicio capitali, propter servandam etiam circa indignos mansuetudinem christianam, sed pecuniariis damnis propositis, et in episcopos vel ministros eorum exsilio constituto. Et mox: Hinc ergo factum est ut Imp. religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legibus illius impietatis errorem omnino corrigere, et eos qui contra Christum Christi signa portarent, ad unitatem Catholicam terrendo et caercendo redigere, quam saeviendi tantummodo auferre licentiam et errandi ac pereundi relinquere. Jam vero cum ipsae leges in Africam, etc. Idem epistola 68: Crispinus judicatus haereticus, nec poena decem librarum auri, quae in haereticos ab imperatoribus fuerat constituta, per mansuetudinem Catholicam feriri permissus est, et tamen ad Imp. appellandum putavit. Cujus appellationi quod ita responsum est. Nonne vestrorum praecedens improbitas et eadem ipsius 1213D appellatio extorsit, ut fieret? nec tamen etiam post ipsum rescriptum, intercedentibus apud Imp. nostris episcopis eadem auri condemnatione multatus est. Ex concilio 220 autem nostri episcopi legatos ad comitatum miserunt qui impetrarent, ut non omnes episcopi et clerici partis vestrae ad eamdem condemnationem decem librarum, quae in omnes haereticos constituta est, tenerentur, sed hi soli quorum in locis aliquas a vestris violentias Ecclesia catholia pateretur. Sed cum legati Romam venerunt, jam cicatrices episcopi catholici Vagitani horrendae ac recentissimae imperatorem commoverant, ut Leges Tales mitterentur, quales et missae sunt. Idem epist. 169, ad Donatistas: Et tamen cum Crispinus propter hoc factum in proconsulari judicio convinceretur haereticus, ejusdem episcopi Possidii intercessu decem libras auri non est exactus. Cujus benevolentiae et mansuetudini ingratus, ad Imperatores Catholicos ausus est appellare. Unde hanc in vos iram Dei de qua murmuratis, multo importunius et vehementius provocavit. Idem. lib. 3, contra Cresconium, cap. 47: Crispinus episcopus 1214A vester exhibitus est, quod se esse proconsuli quaerenti negaverat, facillime Convictus haereticus; decem tamen Libras Auri, quam multam in omnes haereticos Imperator major Theodosius constituerat, intercedente Possidio non est compulsus exsolvere. Qua mitissima sententia non contentus, nescio quo consilio, quod displicuisse caeteris omnibus dicebatur, ad ejusdem Theodosii 1214B filios provocandum putavit. Acceptum est rescriptum quod pars Donati jam sciret se ad illam Poenam aurariam cum caeteris haereticis pertinere; et quae mox sequuntur, ubi vocat recentissimas leges. Idem contra litteras Petiliani lib. VII, cap. 83: Ipsa Catholica Ecclesia solidata principibus catholicis imperatoribus terrae marique armatis turbis ab Optato altrociter et hostiliter oppugnata est. Quae res caegit tunc primo adversus vos allegari apud Vicarium Serantum legem illam de decem libris auri, quas vestrum nullus adhuc pendit, et nos crudelitatis arguitis. Idem epistola ad Crispinum ipsum 173: Nam possemus agere, ut decem libras auri secundum Imperatoria jussa persolveres. An forte propterea non habes unde reddas quod dare jussi sunt rebaptizatores, dum multam erogas, ut emas quos rebaptizes. Possidonius quoque in V Augustini, cap. 12: Crispinus, inquit, proconsulari, etc. libellari sententia est Prononciatus haereticus. Proque illo apud cognitorem catholicus episcopus intercessit 1214C ne auraria multa exigeretur, ei et beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Imp. provocasset, ab Imperatore relationi debitum est responsum solutum, et conseculum Praeceptum Nullo prorsus Loco Donatistas Haereticos esse, et ad jura Legum omnium contra haereticos latarum Ubique teneri debere. Ex quo et judex propter officium, et idem Crispinus quod minime fuerat Exactus praecepti sunt denas libras auri fisci juribus Inferre. Qui postremus Possidonii locus hujus legis sententiam et verba prope ipsa exprimit: Ait, Donatistas haereticos esse. Lex ipsa habet, Donatistae superstitionis haereticos, et infr. l. 44, Donatistarum haereticorum, de quo mox plura. Ait, nullo prorsus loco: item Utique ipsa lex, quocumque loci. Ait; ad jura legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere: lex ipsa ait, legis tenore servato. Denique ait, praeceptos quod minime fuerant exacti denas libras auri fisci juribus inferre. In ipsa lege ait Honorius, poenam debitam absque dilatione persolvere decernimus. Itaque jam dubium nullum, 1214D hanc illam esse Honorii legem, de multa decem librarum auri Donatistis haereticis imposita: Haereticis, inquam, Donatistis. Qua unica voce Honorius indicat rationem hujus leg. et cur multam a Theodosio M. patre in haereticos generaliter latam, in Donatistas quoque proroget: quia et ipsi haeretici sint: quod etiam indicat Augustinus epist. 50 ad Bonifacium, et Possidonius in vita Augustini cap. 12, locis quos superius consignavi. Quare et Donatistarum haereticorum idem Honorius dixit l. 44, infr. ubi vide adhuc quae dicam; et l. 41, haereticorum sive Donatistae sive Manichaei sint; et l. 46, ne Donatistae vel caeterorum vanitas haereticorum. Quamquam proprie adhuc hac haereticorum voce ministri, clerici et episcopi Donatistarum intelligi videntur. Neque enim omnibus Donatistis haec poena hac lege imposita: neque Donatistae omnes multati (quod factum post demum l. 52 et 54. infr.) idque alia et alia poena. Denique historia hujus rei sic habet: Patres Africani superiore anno decreverant, petendum ab Honorio, ut multa illa auraria 1215B violentis tantum Donatistis et Circumcellionibus imponeretur. Verum et Crispini provocatio et cicatrices 1215C episcopi Vagitani id apud Honorium effecere, ut omnibus Donatistarum clericis et ministris fatentibus vel convictis poenam aurariam imponeret. Quamquam hoc ipso anno ante hanc legem, septem mensibus post legationem Patrum Africanorum, severiorem longe ab Honorio poenam Donatistis rebaptizantibus impositam, puta bonorum proscriptionis, docet d. l. 4, 5, in fine. Ne sanctum bapt. iter. J. G.